Απόλυτα επιτυχημένος ήταν ο εορτασμός των 200 χρόνων από την ονοματοθεσία της Ερμούπολης, που ξεκίνησε από το Θέατρο Απόλλων, όπου παρουσιάστηκε στην πρόσοψη ένα μοναδικό video mapping που δημιουργήθηκε ειδικά για την επέτειο των 200 χρόνων της Ερμούπολης. Πρόκειται για ένα σύγχρονο οπτικοακουστικό έργο αφιερωμένο στους ανθρώπους, τις ιστορικές στιγμές και τις δημιουργικές δυνάμεις που διαμόρφωσαν την ταυτότητα της πόλης μας μέσα στους δύο αυτούς αιώνες. Η παραγωγή υλοποιήθηκε με την υποστήριξη του Animasyros και του Athens Digital Arts Festival, δύο φορέων με σημαντική παρουσία στον χώρο των ψηφιακών τεχνών.
Εκεί μίλησαν από κοινού ο Δήμαρχος Σύρου-Ερμούπολης, Αλέξης Αθανασίου, με το Δήμαρχο της αδελφής και μάνας Χίου, Ιωάννη Μαλάφη, ο οποίος σε μία κίνηση υψηλού συμβολισμού προσέφερε στον κ. Αθανασίου μαστίχι, το πιο ακριβό δάκρυ, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε.
Ακολούθως, ξεκίνησε μία πομπή με τα λάβαρα και τα κειμήλια της πόλης να προπορεύονται και σε όλη τη διαδρομή συναντούσαμε έργα τέχνης, εργάτες πάνω στις σκαλωσιές του δημαρχείου, που έγιναν κομμάτι του εορτασμού και μέλη του Λυκείου Ελληνίδων της Σύρου ντυμένα με παραδοσιακές φορεσιές και πανό που έγραφαν τους τόπους καταγωγής των πρώτων οικιστών. Στον ειδικά διαμορφωμένο προαύλιο χώρο της Μεταμόρφωσης ακολούθησαν οι ομιλίες και η προγραμματισμένη συναυλία.
Μεταξύ άλλων, εκεί μίλησαν ο Δήμαρχος, ο Μητροπολίτης Σύρου, Δωρόθεος Β΄, ο Αποστολικός Τοποτηρητής της Καθολικής Εκκλησίας, Σεβαστιανός Ροσσολάτος, ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης και υφυπουργός του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, Γιάννης Λαμπρόπουλος, ο αντιπεριφερειάρχης Κυκλάδων, Γιώργος Λεονταρίτης και ο Φίλιππος Φόρτωμας και ο πρόεδρος του Συνδέσμου Συριανών, Δημήτρης Βαφίας. Έπειτα για το επετειακό γραμματόσημο μίλησε ο πρόεδρος των ΕΛΤΑ, Δανιήλ Μπεναρδούτ και ο Γιώργος Σταματόπουλος για το επετειακό νόμισμα ο οποίος το επιμελήθηκε εικαστικά. Επίσης, στην εκδήλωση το «παρών» έδωσαν μεταξύ άλλων, πρώην δήμαρχοι της πόλης, όπως ο Γιάννης Δεκαβάλλας και ο Λευτέρης Πιταούλης, η κυκλαδίτισσα βουλεύτρια, Κατερίνα Μονογιού, εκπρόσωποι των σωμάτων ασφαλείας και των ενόπλων δυνάμεων, η πρόεδρος του Λυκείου, Ειρήνη Δεκαβάλλα και ο πρόεδρος της ΟΝΕΧ, Πάνος Ξενοκώστας.
Παρά την πανθομολογούμενη επιτυχία της εκδήλωσης και την σχεδόν μυστηριακή ατμόσφαιρα στο πέρασμα από το Θέατρο στον ιστορικό χώρο της Μεταμόρφωσης, όπου πριν 200 χρόνια οι πρώτοι κάτοικοι της πόλης, οι ιδρυτές της, έκαναν δεκτή την πρόταση του Λουκά Ράλλη να ονομαστεί η νέα πόλη, Ερμούπολις, δεν πέρασαν απαρατήρητες οι απουσίες πολιτειακών παραγόντων, που σε αντίστοιχους εορτασμούς ανά τη χώρα είθισται να παρίστανται αυτοπροσώπως, όπως του Προέδρου της Δημοκρατίας, του Πρωθυπουργού, του Προέδρου της Βουλής, που εκπροσωπούταν από τον κ. Φόρτωμα, ακόμα και των Υπουργείων Ναυτιλίας και Πολιτισμού, υπό την αιγίδα των οποίων πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση και ειδικά του Περιφερειάρχη, Γιώργου Χατζημάρκου, που απουσίαζε από την γιορτή των 200 χρόνων από την ίδρυση της έδρας της Περιφέρειας, την οποία διοικεί.
Επιφορτισμένη με την παρουσίαση όλης της εκδήλωσης ήταν η δημοσιογράφος της Καθημερινής, Μαργαρίτα Πουρνάρα.
Παραθέτουμε ολόκληρη την ιστορική ομιλία του Δημάρχου:
Αγαπητές συμπολίτισσες και αγαπητοί συμπολίτες,
Με αισθήματα βαθιάς συγκίνησης και ιστορικής ευθύνης στεκόμαστε σήμερα ενώπιον μιας κορυφαίας επετείου για τον τόπο μας: τη συμπλήρωση διακοσίων χρόνων από τη στιγμή που η νεογέννητη πολιτεία του λιμανιού της Σύρου απέκτησε το όνομα που έμελλε να γίνει σύμβολο δημιουργίας, προόδου και ελληνικής αναγέννησης: το όνομα «Ερμούπολις».
Είναι μεγάλη τιμή για εμένα να υπηρετώ ως Δήμαρχος της Σύρου – Ερμούπολης σε αυτήν την συγκυρία. Είναι για όλους μας όμως μια ευκαιρία αυτογνωσίας και ευθύνης. Και θα ήθελα να ευχαριστήσω από καρδιάς όλες τις προσωπικότητες που μας τιμούν σήμερα με την παρουσία τους και που μας έστειλαν χαιρετισμούς, οι οποίοι λόγω της οικονομίας χρόνου της εκδήλωσης δεν μπορούν να αναγνωστούν.
Η Ερμούπολη δεν γεννήθηκε όπως οι περισσότερες πόλεις. Δεν αναπτύχθηκε αργά μέσα στους αιώνες. Γεννήθηκε μέσα από τη φωτιά και τη δοκιμασία της Ελληνικής Επανάστασης. Ήταν δημιούργημα ανθρώπων κυνηγημένων, ξεριζωμένων, πονεμένων, οι οποίοι έφτασαν στη Σύρο φέρνοντας μαζί τους όχι πλούτη, αλλά μνήμη, πίστη, εργατικότητα, ναυτοσύνη, εμπορικό δαιμόνιο και κυρίως την ακατάβλητη θέληση να ξαναχτίσουν τη ζωή τους.
Από τις πρώτες παράγκες και τα πρόχειρα καταλύματα στις προσχώσεις του λιμανιού, αναδύθηκε μέσα σε ελάχιστα χρόνια μια πόλη πρότυπο που έμελλε να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση του νεότερου ελληνικού κράτους.
Η μεγάλη Συριανή ποιήτρια Ρίτα Μπούμη – Παπά έγραψε χαρακτηριστικά:
«Η γέννηση της Ερμούπολης, η εκρηκτική της ανάπτυξη στα επαναστατημένα χρόνια και η τεράστια συμβολή της στον Αγώνα αποτελεί το δεύτερο, μετά τη νίκη, θαύμα της Ελληνικής Επανάστασης.»
Στις 24 Ιουνίου του 1826, 200 χρόνια πριν, σε αυτήν εδώ τη βοτσαλοπλουμισμένη αυλή του Μητροπολιτικού Ναού της Μεταμορφώσεως, σε μια ιστορική λαϊκή συγκέντρωση η οποία αναβίωσε την αρχαία Εκκλησία του Δήμου, ο Χιώτης Λουκάς Ράλλης πρότεινε το όνομα του αρχαίου θεού Ερμή. Του Κερδώου και Λόγιου Ερμή, προστάτη του εμπορίου, των γραμμάτων και της επικοινωνίας, και οι κάτοικοι το αποδέχθηκαν με ενθουσιασμό. Οι ιαχές Ερμούπολιν, Ερμούπολιν, ακούστηκαν παντού και όπως γρήγορα και αποφασιστικά οι πρώτοι οικιστές ύψωσαν τον καλλίμορφο αυτό Ναό του Σωτήρος Χριστού, σύμβολο της σωτηρίας τους, αλλά και της ατομικής και συλλογικής τους μεταμορφώσεως, έτσι έχτισαν και τη νέα πόλη.
Δεν επρόκειτο απλώς για μια ονομασία. Ήταν διακήρυξη ταυτότητας. Ήταν πράξη αυτογνωσίας. Ήταν η συνειδητή επιλογή ενός προορισμού. Οι πρώτοι οικιστές και ιδρυτές της πόλης ήξεραν τι ήθελαν να οικοδομήσουν: μια πόλη ανοιχτή στον κόσμο, ένα λιμάνι δημιουργίας και προόδου, ένα κέντρο εμπορίου, ναυτιλίας, παιδείας, πολιτισμού και κοινωνικής συνοχής.
Και το πέτυχαν.
Η Ερμούπολη κατέκτησε μέσα στον 19ο αιώνα πρωτιές που σφράγισαν τη νεότερη ελληνική ιστορία. Εδώ ιδρύθηκε το πρώτο οργανωμένο νοσοκομείο της νεότερης Ελλάδας. Εδώ λειτούργησε το πρώτο Γυμνάσιο. Εδώ αναπτύχθηκε το πρώτο μεγάλο ναυπηγείο της χώρας. Εδώ δημιουργήθηκαν σημαντικά βιομηχανικά και εμπορικά δίκτυα. Εδώ άνθισε η εργατική τάξη και οργανώθηκαν τα πρώτα εργατικά σωματεία.
Και μαζί με την οικονομική ανάπτυξη, άνθισε και ο πολιτισμός. Και τα γράμματα.
Η πόλη απέκτησε σχολεία, τυπογραφεία, λέσχες, βιβλιοθήκες, θέατρα και πνευματικά ιδρύματα. Το εμβληματικό Θέατρο «Απόλλων», τα αρχοντικά της, οι ναοί της, τα δημόσια κτίριά της, οι πλατείες και οι μαρμάρινοι δρόμοι της μαρτυρούν μέχρι σήμερα το υψηλό επίπεδο αισθητικής και παιδείας των δημιουργών της.
Η Ερμούπολη έγινε η πρωτεύουσα του Αιγαίου και μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Ανατολικής Μεσογείου.
Όμως το μεγαλύτερο επίτευγμα της Ερμούπολης δεν ήταν μόνο ο πλούτος ή η εμπορική της ακμή. Ήταν η δύναμη της συνύπαρξης.
Σε αυτή την πόλη άνθρωποι από διαφορετικούς τόπους, παραδόσεις και κοινωνικές αφετηρίες συνεργάστηκαν, δημιούργησαν, συνυπήρξαν και πρόκοψαν μαζί. Βάσει αυτής της συνύπαρξης δημιουργήθηκε το κυριότερο ελληνικό λιμάνι της ΝΑ Μεσογείου μιας και οι γηγενείς Καθολικού δόγματος Συριανοί απολάμβαναν τη Γαλλική προστασία.
Η Ερμούπολη υπήρξε με πάνω από 20.000 νόμιμους κατοίκους για πολλές δεκαετίες η μεγαλύτερη σε πληθυσμό μετά την Αθήνα πόλη του ελληνικού βασιλείου και ασφαλώς το σπουδαιότερο οικονομικό κέντρο της χώρας και της ευρύτερης περιοχής.
Οι πρόσφυγες που την δημιούργησαν προέρχονταν από πολλές περιοχές όπου κατοικούσαν Έλληνες. Ήταν φυσικό στην αρχή η γεωγραφική προέλευση να αποτελεί τον σπουδαιότερο παράγοντα συνοχής. Ωστόσο, σύντομα διαμόρφωσαν όλοι, πέρα από τις τοπικές ιδιομορφίες τους, τη συνείδηση του Ερμουπολίτη. Αυτή η κοινή συνείδηση επέτρεψε συνοχή στις επιδιώξεις τους και κοινή αντιμετώπιση των ποικίλων κρίσεων και ανταγωνισμών που η ηγετική τους παρουσία προκαλούσε. Φυσικά και υπήρξαν διαφορές μεταξύ τους αλλά υποχωρούσαν στους κοινούς στόχους.
Στην Ερμούπολη διαμορφώθηκε μια ισχυρή αστική τάξη που είχε ένα ευρωπαϊκό όραμα για τη λειτουργία της πόλης, στους θεσμούς της, στα εκπαιδευτικά της ιδρύματα, στις ποικίλες μορφές του πολιτισμού.
Η αλλαγή, από τις δεκαετίες του 1870 και του 1880, των ευνοϊκών για την Ερμούπολη συγκυριών του εμπορίου με τη σταδιακή επικράτηση του ατμοπλοίου στη θέση του ιστιοφόρου, αλλά και άλλες οικονομικές, πολιτικές και γεωπολιτικές ανακατατάξεις, θα στερήσουν από τη πόλη την πρωτοκαθεδρία της. Η κρίση όμως δεν υπήρξε καταστροφική χάρη στη ευελιξία των ιθυνόντων αλλά κυρίως χάρη στην ποιοτική οικονομική στροφή αρκετών κεφαλαιούχων της στην ίδρυση εργοστασίων κλωστοϋφαντουργίας. Συγκρατήθηκε έτσι από μια μεγάλη φυγή ο πληθυσμός, ενώ μπολιάστηκε από πολλούς Κυκλαδίτες που βρήκαν σ’ αυτήν εργασία. Ακόμη μεγαλύτερο ήταν το μπόλιασμα από τους Μικρασιάτες πρόσφυγες που τελικά εγκαταστάθηκαν στο νησί. Σημαντικό ήταν και το άνοιγμα προς τη νέα πόλη των καθολικών κατοίκων του νησιού, η άρση της μερικής απομόνωσής τους και η δυναμική τους ένταξη στην ερμουπολίτικη κοινωνία. Η Ερμούπολη, παρά την κρίση που υπέστη, παρέμεινε μία από τις σημαντικότερες ελληνικές πόλεις.
Είναι να θαυμάζει κανείς πώς η πόλη μπόρεσε να κρατήσει τον κοινωνικό ιστό της ύστερα από τη μείζονα κρίση της Κατοχής με τις χιλιάδες των νεκρών της από τη πείνα, τις οδυνηρές εμπειρίες του Εμφυλίου και τη μεγάλη φυγή του πληθυσμού της λόγω οικονομικής καχεξίας στις δεκαετίες 1950 και 1960.
Όλα αυτά αποτελούν μια αξιόλογη ιστορική εμπειρία δημιουργίας, αλληλεγγύης και ενότητας από την οποία καλούμαστε εμείς σήμερα να αντλήσουμε παραδείγματα. Πώς αντιμετωπίστηκαν οι πολλαπλές κρίσεις σε διάστημα δύο περίπου αιώνων και με διευρυμένους ορίζοντες να αντιμετωπίσουμε κι εμείς τα πολλαπλά προβλήματα του παρόντος.
Η όμορφη αυτή πόλη, η ομορφότερη ίσως της Ελλάδας, έχει βαριά κληρονομιά από τους ιδρυτές της Ερμούπολης: ότι οι κοινωνίες προοδεύουν όταν στηρίζονται στην ενότητα, στη συνεργασία και στο κοινό όραμα. Οφείλουμε να προστατεύσουμε την αρχιτεκτονική, την ιστορική και την πολιτιστική ταυτότητα της πόλης. Να στηρίξουμε τους ανθρώπους της δημιουργίας, της εργασίας και της επιχειρηματικότητας. Να δώσουμε στους νέους μας λόγους να ονειρεύονται και να δημιουργούν εδώ.
Χρόνια πολλά στην Ερμούπολη, την πόλη μας, την Αρχόντισσα. Χρόνια πολλά στην πόλη του πολιτισμού, της ναυτοσύνης, της δημιουργίας και της ελπίδας.
Ζήτω η ένδοξη Ερμούπολη!
Ζήτω η ένδοξη Σύρα μας!
