Με αφορμή τη συμπλήρωση δύο αιώνων από την ονοματοθεσία της Ερμούπολης, η ιστορική αναπαράσταση για την Άφιξη των Προσφύγων στο λιμάνι μας ξεπέρασε τα όρια μιας απλής πολιτιστικής εκδήλωσης.
Ήταν μια συγκλονιστική, εσωτερική, βιωματική εμπειρία που συντάραξε την ψυχή μου.
Ως παιδί αυτού του τόπου και δη ως ΑπανωΣυριανός ή αλλιώς ΑνωΣυριανός ένιωσα το παρελθόν να πάλλεται στο παρόν και να φωτίζει με τρόπο επιτακτικό το μέλλον. Αισθάνομαι την ηθική υποχρέωση να καταθέσω δημόσια αυτή την προσωπική τοποθέτηση, ως ένας πολίτης που αναλογίζεται το ασύλληπτο μέγεθος, τα βαθύτερα νοήματα και την κολοσσιαία σημασία της κληρονομιάς που κουβαλάμε.
Το Μοναδικό Θαύμα της Ερμούπολης: Ένα ιστορικό φαινόμενο παγκόσμιας εμβέλειας
Αυτό που συντελέστηκε σε αυτόν τον άγονο, άνυδρο βράχο των Κυκλάδων πριν από δύο αιώνες δεν ήταν απλώς μια οικιστική ή εμπορική σύμπτωση.
Ήταν ένα μοναδικό, μεγαλειώδες ιστορικό θαύμα που δεν έχει προηγούμενο στην παγκόσμια ιστορία.
Όταν τα παραδοσιακά καΐκια προσέγγισαν την προβλήτα και οι εθελοντές αποβιβάστηκαν κρατώντας εικόνες και μπαούλα, ο χρόνος πάγωσε.
Μέσα από το καθηλωτικό tableauvivant, την υποβλητική αφήγηση του Στέλιου Μάινα και το σπαρακτικό μοιρολόι της Έλσας Χαραλάμπους, ζωντάνεψε η ίδια η ουσία της Ερμούπολης:
ο απόλυτος θρίαμβος της ζωής πάνω στον θάνατο, της δημιουργίας πάνω στην καταστροφή και της ελπίδας πάνω στην απόγνωση.
Η σημασία και η ουσία αυτού του θαύματος κρύβονται στα βαθύτατα νοήματα μιας πρωτοφανούς κοινωνικής και θρησκευτικής σύνθεσης.
Οι αυτόχθονες ΑπανωΣυριανοί κάτοικοι ζούσαν προστατευμένοι ψηλά στην καστροπολιτεία της Άνω Σύρου, απολαμβάνοντας τη διπλωματική κάλυψη της Γαλλίας.
Αυτό το ιδιαίτερο καθεστώς μετέτρεψε το λιμάνι μας σε ένα σπάνιο, ουδέτερο καταφύγιο ειρήνης και ασφάλειας μέσα στις φλόγες της Ελληνικής Επανάστασης.
Όταν το κυνηγημένο, αδελφικό ορθόδοξο προσφυγικό ανθρωπομάνι από τη Χίο, τα Ψαρά, την Κρήτη και τη Μικρά Ασία έφτασε εξαθλιωμένο στον βράχο μας, οι κάτοικοι της Άνω Σύρου άνοιξαν τις πορτάρες του Κάστρου.
Οι ντόπιοι έσπευσαν στο λιμάνι και προσέφεραν το λιγοστό τους ψωμί και γάλα.
Δύο διαφορετικοί κόσμοι, δύο διαφορετικά δόγματα, ενώθηκαν μέσα από τη μοιρασιά της φτώχειας.
Οι Συριανοί προσέφεραν την ασφάλεια και το διπλωματικό τους ασπίδιο, και οι ξεριζωμένοι αδελφοί μας έφεραν το εμπορικό τους δαιμόνιο, τα γράμματα και την κοσμοπολίτικη κουλτούρα τους.
Αυτό το αντάμωμα γέννησε το Μεγαλείο της Ερμούπολης.
Μέσα σε ελάχιστα χρόνια, οι πρόχειρες παράγκες των κατατρεγμένων αντικαταστάθηκαν από επιβλητικά νεοκλασικά αρχοντικά.
Η νέα πόλη έπρεπε να αποκτήσει ταυτότητα.
Η επιλογή του ονόματός της ήταν μια πράξη βαθιάς σημειολογίας και πίστης στην αναγέννηση: ονομάστηκε Ερμούπολη, η πόλη του Κερδώου και Λόγιου Ερμή, του θεού του εμπορίου, των γραμμάτων και της επικοινωνίας.
Η Ερμούπολη οργανώθηκε υποδειγματικά και μετατράπηκε στην πνευματική, κοινωνική, ναυτιλιακή και οικονομική ατμομηχανή ολόκληρης της Ελλάδας.
Εδώ λειτούργησε το πρώτο οργανωμένο νοσοκομείο, εδώ αναπτύχθηκε ένα πανίσχυρο διαμετακομιστικό εμπορικό δίκτυο που συνέδεε την Ανατολή με τη Δύση.
Η Οικονομική και Ναυτιλιακή Αυτοκρατορία: Το Νεώριο και η Βαμβακούπολη
Οι θετικές επιπτώσεις αυτού του θαύματος υπήρξαν καταλυτικές.
Η Ερμούπολη έγινε το πρώτο και μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας, το κέντρο της ελληνικής ναυτιλίας.
Εδώ ιδρύθηκαν οι πρώτες μεγάλες ναυτιλιακές και ασφαλιστικές εταιρείες, ενώ η δημιουργία του ΝΕΩΡΙΟΥ αποτέλεσε το πρώτο σύγχρονο ναυπηγείο της Ελλάδας, την κοιτίδα της ελληνικής ατμοπλοΐας και της τεχνολογικής πρωτοπορίας.
Ταυτόχρονα, η πόλη μετατράπηκε στη βιομηχανική πρωτεύουσα του Αιγαίου.
Η ραγδαία ανάπτυξη της κλωστοϋφαντουργίας και των βυρσοδεψείων της χάρισε τον τίτλο της Βαμβακούπολης της Μεσογείου, ενός οικονομικού γίγαντα που τροφοδοτούσε τις διεθνείς αγορές.
Το πιο σπουδαίο, όμως, χαρακτηριστικό αυτής της ακμάζουσας κοινωνίας ήταν η αστική της ευγένεια και η κοινωνική της μέριμνα.
Ο πλούτος δεν ξοδεύτηκε σε άσκοπη επίδειξη, αλλά μεταμορφώθηκε σε κοινωνικό έργο. Ιδρύθηκαν υποδειγματικά ευαγή ιδρύματα, ορφανοτροφεία και πτωχοκομεία, ενώ παράλληλα δημιουργήθηκαν πρωτοπόρα σχολεία, όπως το Ελληνικό Λύκειο και πολλά παρθεναγωγεία, αποδεικνύοντας ότι η οικονομική ευημερία συμβάδιζε πάντα με την κοινωνική δικαιοσύνη.
Η Πνευματική Πρωτοπορία: Γράμματα, Παιδεία και Πολιτισμός
Εδώ ιδρύθηκε το πρώτο Γυμνάσιο της ελεύθερης Ελλάδας, υπό τη διεύθυνση του μεγάλου διδασκάλου του Γένους, Νεόφυτου Βάμβα.
Ένα ιστορικό ίδρυμα τεράστιου πνευματικού βάρους, από τα θρανία του οποίου αποφοίτησε αργότερα και ο μετέπειτα εθνάρχης Ελευθέριος Βενιζέλος.
Στον ίδιο αυτόν τόπο γεννήθηκε και γαλουχήθηκε ο Δημήτριος Βικέλας, ο σπουδαίος λόγιος, ποιητής και πρώτος πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής, ο οποίος σφράγισε με την προσωπικότητά του την αναβίωση των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων.
Παράλληλα, η Ερμούπολη έγινε η Μέκκα του θεάτρου και των τεχνών.
Η δημιουργία του εμβληματικού Θεάτρου Απόλλων, μιας μικρογραφίας της Σκάλας του Μιλάνου, αποτέλεσε το επιστέγασμα μιας κοινωνίας που διψούσε για υψηλό πολιτισμό, φιλοξενώντας κορυφαίους θιάσους της Ευρώπης και διαμορφώνοντας την αισθητική της νεότερης Ελλάδας.
Οι Προκλήσεις για το Αύριο:
Το μεγάλο άλμα προς το μέλλον.
Η επέτειος αυτή, όμως, δεν είναι μια νεκρή γιορτή.
Είναι μια ζωντανή πυξίδα.
Η Ερμούπολη και η Σύρος συνεχίζουν ακόμη και σήμερα, με αξιώσεις και περηφάνια, να πρωταγωνιστούν στις τέχνες, στα γράμματα και στον πολιτισμό.
Το νησί μας σφύζει από δημιουργία, διεθνή φεστιβάλ, πανεπιστημιακή γνώση και πνευματική ζωή.
Όμως, η βαριά παρακαταθήκη των 200 χρόνων μας φωνάζει ότι δεν πρέπει να επαναπαυτούμε. Πρέπει να πάμε ακόμη παραπάνω.
Οφείλουμε να ξεπεράσουμε τις σύγχρονες αγκυλώσεις και να οδηγήσουμε την πόλη μας σε ένα νέο άλμα:
Η αγκύλωση του εφησυχασμού και το επόμενο πνευματικό βήμα: Δεν αρκεί να συντηρούμε τη δόξα του παρελθόντος.
Οι πρόγονοί μας ήταν ρισκαδόροι, πρωτοπόροι και καινοτόμοι.
Συνεχίζουμε τον πολιτισμό, αλλά πρέπει να τον απογειώσουμε ακόμη περισσότερο, βαδίζοντας στα χνάρια του Βάμβα και του Βικέλα.
Οφείλουμε να ενισχύσουμε περαιτέρω το Πανεπιστήμιο, να στηρίξουμε ακόμα πιο δυναμικά τους ντόπιους δημιουργούς και να συνδέσουμε την ιστορική μας ταυτότητα με την ψηφιακή εποχή και την πράσινη ανάπτυξη.
Ο Τουρισμός ως Καταλύτης και Φάρος Ανάπτυξης της Ερμούπολης: Ο τουρισμός αποτελεί έναν από τους πιο ζωντανούς, υγιείς και ελπιδοφόρους πνεύμονες για το νησί μας.
Επιζητούμε, θέλουμε και στηρίζουμε με όλες μας τις δυνάμεις την περαιτέρω ανάπτυξή του.
Είναι η μεγάλη μας ευκαιρία για οικονομική ευημερία και παγκόσμια προβολή.
Η πρόκληση είναι να χρησιμοποιήσουμε αυτή την τουριστική ορμή ως το απόλυτο όχημα ανάδειξης της Ερμούπολης.
Ο τουρισμός πρέπει να γίνει ο καθρέφτης της ιστορίας μας, ώστε κάθε επισκέπτης να μην απολαμβάνει απλώς τις ομορφιές μας, αλλά να γίνεται κοινωνός του μοναδικού αυτού θαύματος της συνύπαρξης, της παιδείας, της βιομηχανικής μας ιστορίας και της ανεκτίμητης αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς.
Η αγκύλωση του ατομικισμού: Η Ερμούπολη χτίστηκε επειδή οι άνθρωποι ένωσαν τις δυνάμεις τους, τις μοίρες τους και τα όνειρά τους.
Αν σήμερα χαθούμε στο μικροσυμφέρον, θα έχουμε προδώσει το DNA της Σύρου.
Η κοινωνική συνοχή, η συνεργασία και η κοινή στόχευση είναι τα μόνα όπλα για να αναβαθμίσουμε τις υποδομές, την υγεία και την καθημερινότητα στο νησί μας.
Ένα Πνευματικό Αντίδωρο Ευγνωμοσύνης
Αισθάνομαι την ανάγκη να εκφράσω τις πιο θερμές, προσωπικές μου ευχαριστίες σε όλους όσοι συνέβαλαν σε αυτή την κατάθεση ψυχής. Στο Λύκειον των Ελληνίδων Σύρου και στην Πρόεδρό του κα. Ειρήνη Πλυτά – Δεκαβάλλα και σε όλα τα Μέλη του, στον Δήμο Σύρου – Ερμούπολης στο Τμήμα Πολιτισμού και στο Λιμενικό Ταμείο ,και στην Ιερά Μητρόπολη Σύρου για τη σπουδαία συνδιοργάνωση.
Στον σκηνοθέτη Γιάννη Δεσύπρη, στη Γ.Γ. του Λ.Ε.Σ. κα. Λίτσα Χαραλάμπους και στη τέως Πρόεδρο κα. Χριστίνα Λιγοψυχάκη για τη συγγραφή και το όραμα.
Στον Θεατρικό Όμιλο “Ο Σουρής”, στον Σύλλογο Μικρασιατών Σύρου και στους δεκάδες ανιδιοτελείς εθελοντές.
Ιδιαίτερα, ευχαριστώ τον Στέλιο Μάινα, την Έλσα Χαραλάμπους και τον Μπάμπη Κουλούρα.
Οι γειτονιές μας –τα Ψαριανά, τα Κασιώτικα, ο Βροντάδος, τα Καμίνια– δεν είναι απλά ονόματα σε χάρτες.
Είναι οι ζωντανές σκιές των προγόνων μας, που περπατούν δίπλα μας.
Μας κοιτούν απ’τους δύο αδελφικούς λόφους του Σαν Τζώρτζη και της Αναστάσεως, από το Θέατρο Απόλλων, από τους γερανούς του Νεωρίου και από τα μοναδικά νεοκλασικά της παραλίας.
Μας ψιθυρίζουν: Εμείς τη φτιάξαμε. Εμείς την αγαπήσαμε. Εμείς την ονομάσαμε Ερμούπολη.
Η σκυτάλη είναι τώρα στα δικά (σας)μας χέρια.
Το χρέος μας απέναντι στο μέλλον είναι να αποδείξουμε ότι είμαστε άξιοι αυτής της ιερής, πολυπολιτισμικής, λόγιας και μεγαλειώδους πόλης , να την διατηρήσουμε ζωντανή ,ακμαία και υπερήφανη και να την ΑΝΑΠΤΥΞΟΥΜΕ ακόμη περισσότερο αυτό ΕΠΙΤΑΣΟΥΝ οι πρόγονοί μας
Μπορούμε ,θέλουμε;;;; θα δείξει
Το αύριο και το μέλλον είναι στα δικά μας μυαλά και χέρια!!!!!!!!!
Με Ιδιαίτερη Τιμή και Εκτίμηση
Πέτρος Μ. Ραουζαίος
Τέως ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΆΝΩ ΣΥΡΟΥ
