Ο Συριανός Ανδρέας Μουτάφης , μηχανουργός στο επάγγελμα θα βρεθεί στα Κοτύωρα (Ορντού) του Πόντου  το 1909  για κάποιες ναυπηγοεπισκευαστικές δουλειές στους  ταρσανάδες της περιοχής. Θα παντρευτεί εκεί και παρ΄  όλο που δεν είχε μεγάλη μόρφωση θα γίνει και εκδότης των   εβδομαδιαίων σατυρικών  εφημερίδων  ΄΄Βελζεβούλ΄΄  και  ΄΄Ποντικός΄΄ .

Μετά τις ελευθερίες που παραχωρήθηκαν από τους Οθωμανούς (Χάτι Χουμαγιούν 1850) προς τους μη μουσουλμάνους Οθωμανούς, οι παραλιακές πόλεις του Εύξεινου Πόντου γνώρισαν μεγάλη ανάπτυξη και πολλοί μετοίκησαν τότε στις πόλεις αυτές. Ενας από αυτούς ήταν και ο  Ανδρέας Μουτάφης , ο οποίος θα ταξιδέψει  στον Πόντο μαζί με τον Τενέδιο  πατέρα του  λογοτέχνη Δημήτρη Ψαθά για ναυπηγοεπισκευαστικές εργασίες, γιατί διέθεταν ανάλογη πείρα. https://santeos.blogspot.com/2017/07/2.html

Εδώ να σημειώσω και την εκδοχή που μας δίνει ο Δημήτρης Ψαθάς, ότι δηλ. ο  πατέρας του ήταν έμπορος κρασιών και πηγαινοερχόταν στα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας πουλώντας τα κρασιά του. Σ΄ ένα από τα ταξίδια του στην Τραπεζούντα , σε μια γιορτή είδε τη νεαρή  Μαρία να χορεύει με την παραδοσιακή της φορεσιά. Ο έρωτας υπήρξε κεραυνοβόλος. Τη ζήτησε αμέσως από τους γονείς της και έτσι έγινε ερωτικός μετανάστης στην Τραπεζούντα όπου έστησε και τη μικρή του επιχείρηση και ρίζωσε εκεί . Εκεί θα γεννηθεί και θα μεγαλώσει και ο Δημήτρης Ψαθάς, εκεί θα χάσει  τον πατέρα του. Στην Τραπεζούντα  θα τον θάψουν και από εκεί ξεριζωμένος θα αποβιβαστεί με τη χήρα μάνα και τις αδελφές του στο λιμάνι του Πειραιά. (Δημήτρης Ψαθάς ΄΄Η ΓΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ΄΄).

Βέβαια αυτό δεν αποκλείει παλαιότερα ο πατέρας του να εργαζόταν και στους ταρσανάδες.

Ο Ανδρέας Μουτάφης θα ζήσει τα τραγικά γεγονότα που διαδραματίστηκαν στον Πόντο. (τουλάχιστον ως ένα σημείο). Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 και την επικράτηση των μπολσεβίκων  οι Ρώσοι θα εγκαταλείψουν την Τραπεζούντα και τις περιοχές του ανατολικού Πόντου , τις οποίες είχαν καταλάβει το 1916. Φεύγοντας  ο στόλος προξένησε μεγάλες καταστροφές στα παράλια της πόλης.

Οι κάτοικοι πανικόβλητοι εγκατέλειπαν τα σπίτια τους, ζητώντας να τους πάρουν στα πλοία για να σωθούν από την εκδίκηση των Τούρκων εξ αιτίας της πανηγυρικής υποδοχής που είχαν επιφυλάξει  στο ρώσικο στρατό κατά την κατάληψη της Τραπεζούντας το 1916.

https://diablog.eu/el/allgemein-el/sta-chnaria-tis-giagias-taxidi-sto-ordu-ta-pailia-kotyora-mirko-heinemann/

Πράγματι  τα πληρώματα των Ρώσικων πλοίων θα πάρουν μαζί τους πολλούς από τους χριστιανούς κατοίκους της πόλης (έως και 2.500 αναφέρεται)  και θα τους αποβιβάσουν στην Τραπεζούντα.

Εκεί οι κάτοικοι και οι φιλανθρωπικές οργανώσεις της πόλης θα καταβάλουν υπεράνθρωπες προσπάθειες για να  συμπαρασταθούν στους Ορντουλίδες, όπως τους αποκαλεί ο Δημήτρης Ψαθάς  στο βιβλίο του ΄΄Η Γη του Πόντου΄΄ και τους ανεβάζει κοντά στις  3.000.  Το γεγονός το επιβεβαιώνει και ο Μητροπολίτης Τραπεζούντος Χρύσανθος στο βιβλίο του ΄΄Η Εκκλησία Τραπεζούντος΄΄.

Δυστυχώς η Οκτωβριανή Επανάσταση και η εγκατάλειψη της Τραπεζούντας  από τους Ρώσους το 1917 θα έχει τραγικά αποτελέσματα για τους Ελληνες του Πόντου. Την περίοδο που θ΄ ακολουθήσει  , πάνω από 100.000 πρόσφυγες  θα κατακλύσουν τα λιμάνια του  Βατούμ, Σοχούμ, Τουαψέ, Νοβοροσίσκ, τα λιμάνια της Κριμαίας Γιάλτα, Κέρτς, Θεοδοσία, Συμφερούπολη , περιμένοντας πλοία για να τους μεταφέρουν στην Ελλάδα.

Οι ελληνικές κοινότητες των  ρωσικών αυτών πόλεων θα καταβάλλουν τιτάνιες προσπάθειες  για να ανακουφίσουν τις ανάγκες των προσφύγων. Ομως ο αριθμός ήταν πολύ μεγάλος. Εξ άλλου σε λίγο και οι ίδιοι θα βρίσκονταν στην ίδια μοίρα…

Ο Ανδρέας Μουτάφης με αφορμή την καταστροφή των Κοτυώρων , το ξεριζωμό των κατοίκων και την περίθαλψή τους από τους Τραπεζούντιους θα γράψει ένα ποίημα το οποίο θα εκδοθεί στην Τραπεζούντα  από το τυπογραφείο του Μιχαηλίδη  στις 7/9/1917 με  τίτλο  ΄΄Η Τραγωδία της ΟΡΔΟΥ΄΄. Κάποιες στροφές από το ποίημα αυτό περιέχονται και στο βιβλίο  του Δημήτρη Ψαθά .

Κατά την αναζήτησή μου στο Ιστορικό Αρχείο της Ερμούπολης  βρήκα δυο άτομα με το όνομα Ανδρέας Μουτάφης. Ο ένας μηχανουργός και ο άλλος σανδαλοποιός.

Δυστυχώς , κατά την αναζήτησή μου και σε διάφορες ποντιακές πηγές  δεν μπόρεσα να βρω  περισσότερες πληροφορίες  για το Συριανό ποιητή και εκδότη. Εκτός από το ποίημα που επισυνάπτω  και το οποίο ανακάλυψα στα αρχεία της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών.

Επίσης δεν μπόρεσα να βρω τι απέγινε ο ίδιος μετά τη Γενοκτονία που διαπράχθηκε στον Πόντο. Δε γνωρίζουμε εάν πέρασε και αυτός στη Ρωσία και από εκεί ήρθε στην Ελλάδα , είτε με το μεγάλο κύμα που ήρθε με μέριμνα του Νίκου Καζαντζάκη (1919 -1920) είτε μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή (1923 – 1924).

Θα έχει ενδιαφέρον εάν η Σύρος γνωρίζει κάτι για τον Ανδρέα Μουτάφη!.

Με εκτίμηση

Υποπλοίαρχος(ε.α.)

Ουρανία Πανταζίδου Π.Ν.