«Μέσα σε μερικές δεκαετίες, η πρωτεύουσα των Κυκλάδων απέκτησε πληθυσμό από όλη την επικράτεια, εμπορικά σκήπτρα, ναυτιλιακή δικτύωση και τα λαμπρότερα δημόσια και ιδιωτικά κτίρια. Πρόκειται για ένα corpus που δεν υπάρχει όμοιό του σε ολόκληρη τη χώρα. Σε αυτά τα περίπου 1.200 και πλέον ιστορικά οικοδομήματα είναι αφιερωμένη η μελέτη του πολιτικού μηχανικού Παύλου Χατζηγρηγορίου…» (εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 2015)
Τι είναι αλήθεια η ιστορία; Είναι μονάχα κάποια νούμερα και κάποιες ημερομηνίες και κάποια ονόματα, μεγάλα και τρανά του παρελθόντος; Είναι οι μύθοι, εθνικοί, τοπικοί, κοινωνικοί, που διατρέχουν στα διάβα των αιώνων τις μνήμες των ανθρώπων; Ναι, είναι ίσως όλα αυτά μαζί, αλλά κυρίως είναι οι πράξεις και τα δημιουργήματα που άφησαν πίσω τους οι άνθρωποι, το αποτύπωμά τους μέσα στον πανδαμάτορα χρόνο, εκείνα που στέκουν αγέρωχα και χειροπιαστά, εκείνα που έχουν σάρκα και οστά, κείμενα, αντικείμενα, έργα τέχνης, κτήρια, πόλεις ολόκληρες, νεκροταφεία, κάθε μικρό ή μεγάλο βήμα στη ζωή και στο θάνατο των ανθρώπων πάνω στον πλανήτη…
Όταν βρισκόμαστε σε εστίες που διατηρούν την ιστορία μας, κοντά, δίπλα σε όλα εκείνα που συνιστούν αυτό που ονομάζουμε πολιτισμό, σε μουσεία, σε αρχαιολογικούς χώρους, σε σπίτια παλαιά που φέρουν μέσα τους ζωές θαμμένες, από προγόνους μακρινούς, πόσο θέλουμε να τα αγγίξουμε, να εισβάλουμε μέσα τους, να ανασάνουμε τη ζωή που κατοικούσε κάποτε εδώ, να μπούμε σε μια χρονομηχανή και να ταξιδέψουμε σε κείνα τα άγνωστα χρόνια… και νιώθουμε πως ζούμε μιαν εικονική πραγματικότητα, τόσο πραγματική όσο και η τωρινή μας ζωή.
Η Σύρος κι η Ερμούπολη, έχουν πάνω από 1.200 ιστορικά κτήρια, που δεν είναι ερείπια αλλά ζουν ακόμη και λειτουργούν όπως κάποτε. Μεγάλα και σπουδαία αρχοντικά, μικρότερα νεοκλασσικά, δημιουργήματα μεγάλων αρχιτεκτόνων, τεχνιτών και καλλιτεχνών, και δεν χρειάζεται να τα αναφέρουμε, όλοι μας τα ξέρουμε. Κι έχουμε την εύνοια των θεών αυτού του νησιού, να ζούμε μέσα τους, να κυκλοφορούμε κάθε μέρα στα στενά ανάμεσα σε κείνους τους τοίχους, τα παράθυρα, τις πόρτες, μέσα στα παλαιά εκείνα δωμάτια με τις ονειρικές οροφογραφίες, τις τοιχογραφίες, τα γείσα, τις ανάγλυφες γιρλάντες, τις στριφογυριστές μαρμάρινες σκάλες, κι έχουμε ακόμη τη χαρά να νιώθουμε τη θλίψη του θανάτου μέσα στο παλαιό νεκροταφείο που είναι εφάμιλλο με το Α΄ Νεκροταφείο της Αθήνας, και να στεκόμαστε με δέος μπροστά στα επιτύμβια ανάγλυφα και τις προτομές μεγάλων γλυπτών που μεγαλούργησαν σε μια προσπάθεια να αρπάξουν μια σταλιά αθανασία από το ανθρώπινο σύμπαν.
Περιφέρουμε με θλίψη τα θνητά μας σαρκία σε σοκάκια με κτήρια καταρρέοντα, με σπίτια νεοκλασσικά άστεγα και ακέφαλα, όπου χάσκουν ξεδοντιασμένα παράθυρα και τρύπιες θύρες, όπου θεριεύουν τα αγριόχορτα και κυβερνούν τα περιστέρια και οι γάτες.
Και τι κάνουμε για να σώσουμε την ιστορία μας; Απολύτως τίποτα. Έγινε το περιφερειακό συμβούλιο, ήρθε η αρμόδια Υπουργός Πολιτισμού, ξεναγήθηκε στα ερειπωμένα «διατηρητέα», και όχι στο νεκροταφείο-μαυσωλείο της Ερμούπολης, και συμφωνήθηκε, λέει, «να γίνουν ορισμένες διαδικασίες» και ετέθησαν τα ζητήματα «τα οποία έχουν να κάνουν με τη διάρθρωση και την αξιοποίηση του σπάνιου και μοναδικού αρχιτεκτονικού αποθέματος της Ερμούπολης», και η Υπουργός «δεσμεύθηκε βλέποντας τη νομοθεσία και αντιλαμβανόμενη το μέγεθος του προβλήματος, να γίνουν ορισμένες πρωτοβουλίες» κλπ.κλπ.
Δεν καταλαβαίνουμε. Πρώτα απ’ όλα, είναι δυνατόν Υπουργός Πολιτισμού να μην γνωρίζει τον πολιτιστικό πλούτο της Σύρου, λες και το νησί μας βρίσκεται σε κάποιαν άλλη χώρα; Και να την αφήνουμε να φεύγει με αόριστες κουβέντες περί «διαδικασιών» και «δεσμεύσεων» ; Εδώ πρόκειται για την καρδιά και τον μοναδικό θησαυρό αυτού του νησιού που δεν έχει και τίποτα άλλο να αναδείξει εκτός από την αρχιτεκτονική πολιτιστική του κληρονομιά.
Και ρωτάμε: Γιατί δεν αξιοποιήσαμε τα κονδύλια του ΕΣΠΑ για να αναστηλώσουμε και να συντηρήσουμε όσα κτήρια της κληρονομιάς αυτής μπορούσαμε; Γιατί δεν αξιοποιήσαμε προτάσεις της UNESCO ή και παλαιότερες, όπως να γίνει η Ερμούπολη πολιτιστική πρωτεύουσα; Και πού είναι το καινοτόμο πρόγραμμα HERMES που είχε καταρτίσει ο ευφυής πολιτικός μηχανικός Παύλος Χατζηγρηγορίου, για το οποίο και έχει αποσπάσει διεθνή βραβεία;
Τίποτα. Απαξιωμένη και εγκλωβισμένη σε γραφειοκρατικές αοριστίες, σαν μέσα στον ιστό μιας αράχνης, η καρδιά της Ερμούπολης. Κι εμείς να περιμένουμε να πάψει να χτυπά…
