ΦΑΝΤΑΣΤΕΙΤΕ! Στην Ερμούπολη του 19ου αιώνα,  των 30.000 κατοίκων έγιναν οι πρώτες απεργίες στο ελληνικό κράτος!

ΠΕΡΙΠΟΥ 1.500 εργαζόμενοι στη ναυπηγική και τη βυρσοδεψία διεκδίκησαν με δυναμικές απεργιακές κινητοποιήσεις  καλύτερους εργασιακούς όρους!

ΣΤΗΝ Ερμούπολη  που ήταν για  τέσσερεις τουλάχιστον δεκαετίες η πολυπληθέστερη πόλη μετά την Αθήνα του ελληνικού βασιλείου και η πρώτη σε οικονομική και κοινωνική εξέλιξη!

ΥΠΕΝΘΥΜΙΖΩ ότι το ναυπηγείο ήταν το σημαντικότερο όλης της ευρύτερης περιοχής, πέρα από το γεγονός ότι το 1857 η πόλη του Κερδώου Ερμή πέτυχε,  παρά τον ανταγωνισμό της αναπτυσσόμενης Πάτρας, να ορισθεί η Σύρος ως η έδρα της Εταιρείας Ελληνικής Ατμοπλοΐας, της πρώτης που ιδρύθηκε με αυτή τη δραστηριότητα!

ΈΝΔΕΙΞΗ  και αυτό του σημαντικού της οικονομικού ρόλου στο ελληνικό κράτος.

ΒΕΒΑΙΑ στις αρχές του 20ού που ήδη είχε αφήσει σημάδια η παρακμή, κάποιοι γενναίοι κεφαλαιούχοι της Ερμούπολης ίδρυσαν κλωστοϋφαντουργικά εργοστάσια με αποτέλεσμα να απασχολήσουν  εργατικό δυναμικό και να την μετατρέψουν σε μια πραγματική «βαμβακούπολη» με χιλιάδες εργάτες και εργάτριες.

Ο πρόλογος μεγάλος,  αλλά με αφορμή το εορτασμό των 100 χρόνων του Εργατικού Κέντρου Κυκλάδων οφείλω- αντλώντας υλικό από τον εκδοθέντα συλλεκτικό τόμο –  να δώσω την εικόνα ενός τόσο  απίστευτα αναπτυγμένου τόπου ώστε να αναδειχτεί ανάμεσα στις πρωτιές του,  και ο συνδικαλισμός.

ΜΙΑ απόλυτα φυσική εξέλιξη αφού οι εργαζόμενοι στα εργοστάσια της Ερμούπολης – σύμφωνα πάντα με τα ακριβή στοιχεία του καθηγητή  Ιστορίας Χρήστου Λούκου -φθάνουν το 1914, τους 2.600 περίπου, εκ των οποίων οι 1.400 είναι εργάτριες!

ΕΔΩ, θυμάμαι τον αείμνηστο αγαπημένο μας ποιητή Μάνο Ελευθερίου. Πόσες φορές με γλαφυρότητα έκανε αναφορά στις σκληρές συνθήκες εργασίας  στα πολύ υψηλά ποσοστά της γυναικείας και παιδικής εργασίας!

ΦΤΩΧΕΙΑ από την μια πλευρά, πλούτος από την άλλη και ήδη η διαμόρφωση  ταξικών συνειδητοποιήσεων, δηλώνει ξεκάθαρα την αρχή διαχωρισμού  κεφαλαίου και εργασίας.

ΣΤΗ Σύρο το 1914 απεργούν οι εργαζόμενοι  στα βυρσοδεψεία  και κλωστοϋφαντουργεία, διαμαρτυρόμενοι για την αξίωση των εργοστασιαρχών να διαγραφούν από τον μόλις συσταθέντα σύλλογό τους, διαφορετικά θα απολύονταν.

ΒΡΙΣΚΟΜΑΣΤΕ στην ίδρυση σταδιακά 121 καθαρώς εργατικών σωματείων πολλών κλάδων στη Σύρο και τις Κυκλάδες όπου στα καταστατικά τους είναι έντονες οι ταξικές διεκδικήσεις για «την καταπολέμησιν της εκμεταλλεύσεως από το Κεφάλαιον..» με σύνθημα  «Εργάτες του κόσμου όλου ενωθήτε».

ΤΟ 1918, ιδρύεται το εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Κυκλάδων που αργότερα μετονομάστηκε σε Εργατικόν Κέντρον Κυκλάδων.

Η αναμενόμενη μετωπική σύγκρουση ήλθε στα τέλη Μαΐου του 1919.  Το Εργατικό Κέντρο στέλνει τελεσίγραφο ότι αν τα αιτήματά τους «..8ωρη εργασία για όλους.., Κυριακή αργία…».  δεν ικανοποιηθούν σε  24 ώρες,  θα κηρύξει γενική απεργία.

ΟΙ εργοδότες απέρριψαν όλα τα αιτήματα και ιδρύουν την ένωση εργοδοτικών σωματείων Κυκλάδων ώστε από κοινού να αντιμετωπίσουν τις διεκδικήσεις των εργαζομένων.

ΟΙ εργοστασιάρχες απειλούν τις εργάτριες ότι αν δεν διαγραφούν από το σύλλογό τους θα απολυθούν. Από τους πρώτους που πραγματοποίησαν την απειλή τους, οι αδελφοί Βελισσαρόπουλοι.

Ο Δημήτριος Καρέλλας, είπε πει: «Να διατάσσεται η εργάτις να μεταβή από του ενός μηχανήματος εις το έτερον και να απαντά δεν πηγαίνω και αν σας αρέσω, άλλως φεύγω». Δεν μπορεί να γίνει ανεκτή αυτή η «τυραννία» των εργατών..».

ΑΝΑΜΕΣΑ στους στενούς συνεργάτες του Εργατικού Κέντρου το 1918 είναι ο καθηγητής Κ. Παπαϊωάννου, ο οποίος τους καλούσε να μορφωθούν, ασκώντας τόσο μεγάλη επιρροή ώστε ένας από αυτούς- που δεν ήταν άλλος από τον Κωστή Μπαστιά- να δημοσιεύει άρθρα για τα δίκαια των εργατών.

ΣΗΜΕΙΩΝΕΤΑΙ  ότι η άφιξη 2.000-3.000  Μικρασιατών προσφύγων το 1922-1923  στη Σύρο κάνει  δυσκολότερες τις διεκδικήσεις των εργαζομένων διότι πρόσφερε φθηνότερα εργατικά χέρια, παρότι οι βιομήχανοι αρνήθηκαν να τους προσφέρουν επαρκές ημερομίσθιο.

ΤΟ 1925 η έλλειψη εργατικού δυναμικού, ιδιαίτερα γυναικών στα κλωστοϋφαντουργεία, ήταν τόσο μεγάλη ώστε ζητήθηκε από την Κυβέρνηση η άμεση ίδρυση συνοικισμού προσφύγων στη Σύρο, ώστε να εγκατασταθούν στο νησί και να προκύψουν έτσι τα επιθυμητά εργατικά χέρια.

ΑΠΟ το 1921-1936 οι αντιδράσεις των εργατών γίνονται μετριοπαθείς γιατί οι εργοδότες άσκησαν με επιτυχία μια πατερναλιστική πολιτική, ισχυριζόμενοι  ότι η βιομηχανία της Σύρου, λόγω της νησιωτικότητάς της, μειονεκτεί έναντι των ανταγωνιστών της, και επομένως οφείλουν οι εργαζόμενοι να συμπιέσουν τα ημερομίσθιά τους, διαφορετικά θα αναγκαστούν να μεταφέρουν τις επιχειρήσεις τους στον Πειραιά.

 ΤΑ επιχειρήματα αυτά βρίσκουν απήχηση στη διοίκηση του Εργατικού Κέντρου και επικράτησε  μια πολιτική  «λελογισμένων» απαιτήσεων, υιοθετώντας, μερικές φορές, τα επιχειρήματα των εργοστασιαρχών.

ΔΕΝ έχουν εντοπιστεί δυναμικές απεργίες στη Σύρο μεταξύ 1920-1936. Φαίνεται  όμως ότι κάποια αιτήματα διευθετήθηκαν με αμοιβαίες υποχωρήσεις και δεν οδήγησαν σε ρήξη.

ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ επιχειρείται απόπειρα διάσπασης του εργατικού κινήματος στη Σύρο αφού  δεν μετέχει το Ανεξάρτητο Εργατικό Κέντρο Κυκλάδων, ύστερα από ενθάρρυνση  φιλοβασιλικών παραγόντων, που ήθελαν να περιορίσουν την εμβέλεια της επιρροής στους εργαζομένους του Εργατικού Κέντρου Κυκλάδων.

Η φοβερή πείνα του χειμώνα 1941-1942 αποδεκατίζει τον εργατικό πληθυσμό.

ΣΤΙΣ φτωχογειτονιές της Ερμούπολης πολλές οικογένειες είχαν και δύο και τρία θύματα.

ΤΑ εργοστάσια κλείνουν και πολλοί εργαζόμενοι χάνουν τον μόνο πόρο επιβίωσης.

Η διορισμένη από τη Μεταξική δικτατορία ηγεσία  του Εργατικού Κέντρου Κυκλάδων, διατήρησε τον έλεγχο του Κέντρου  και τα πρώτα χρόνια της Κατοχής.

ΟΙ άνεργοι, που σταδιακά ξεπερνούν τους 1000, μεταναστεύουν στον Πειραιά, άλλοι στρέφονται στη θάλασσα.

ΤΟ Εργατικό Κέντρο Κυκλάδων το 1946 μετρά 4.616 εργαζομένους εκ των οποίων οι 2.072 είναι παιδιά κάτω των 16 ετών ! (1.043 αγόρια και 1.029 κορίτσια).

ΤΗ δεκαετία του 1950 κλείνουν  πολλά εργοστάσια, ακολουθούν  απεργίες και  αγώνες για την εγκατάσταση στη Σύρο πλωτής δεξαμενής.

ΈΞΙ χρόνια αργότερα εγκαθίσταται η πλωτή δεξαμενή, ενώ την επταετία της δικτατορίας 1967-1974 άτομα  προσκείμενα στο καθεστώς  ελέγχουν το Εργατικό Κέντρο το οποίο με την μεταπολίτευση αλλάζει και χαρακτηρίζεται από  δυναμικές διεκδικήσεις υπέρ των εργαζομένων.

ΥΠΕΝΘΥΜΙΖΩ την αντίδραση  της συριανής κοινωνίας στη βίαιη επέμβαση των ΜΑΤ τον Ιούνιο του 1979 κατά των απεργών οικοδόμων.

ΣΤΟ Νεώριο θα επιχειρηθεί κάποιος εκσυγχρονισμός την περίοδο 1969-1978 όταν αυτό ανήκε στους αδελφούς Γουλανδρή.

Η πετρελαϊκή κρίση αλλά και οι συνεχείς διεκδικήσεις των εργαζομένων, οδήγησαν το πολλά υποσχόμενο ιδιωτικό αυτό εγχείρημα σε αδιέξοδο.

ΤΗ δεκαετία του 1980 θα περιέλθει στο Δημόσιο με  απασχόληση χιλίων εργαζομένων.

ΌΛΟΙ σχεδόν οι Συριανοί, με πρωτεργάτη το Εργατικό Κέντρο που ελέγχεται τώρα από συνδικαλιστές  του ΠΑΣΟΚ,  θα αντισταθούν με δυναμικό τρόπο στην ιδιωτικοποίηση του Νεωρίου το 1992, το οποίο εν τέλει ιδιωτικοποιήθηκε το 1994 αντί πινακίου φακής.

ΣΤΗ διάρκεια του εορτασμού των εκδηλώσεων των 100 χρόνων Εργατικού Κέντρου Κυκλάδων πραγματικά απολαύσαμε το χώρο που εγκαινιάστηκε και φιλοξενεί πολύτιμο αρχειακό υλικό τού ενός αιώνα ζωής του.

ΜΙΑ επίπονη δουλειά που έγινε υπό τη εποπτεία του κ. Λούκου, ομάδας προπτυχιακών φοιτητών και παρά την απώλεια  του μεγαλύτερου μέρους των εγγράφων του Μεσοπολέμου—το μετά την απελευθέρωση  αρχειακό υλικό έως και τη δεκαετία του 1990 αποδείχθηκε πλούσιο και ποικίλο με ταξινόμηση  800 περίπου φάκελων και χιλιάδων εγγράφων.

ΑΥΤΟ το σημαντικό κτήριο που στεγάζει το Εργατικό Κέντρο  Κυκλάδων απόκτησε ακόμη μεγαλύτερη αξία με μια έκθεση από αντιπροσωπευτικά τεκμήρια όπου μπορεί κανείς να εντρυφήσει στα φαινόμενα του παρελθόντος όχι μόνο της δράσης τού Εργατικού Κέντρου αλλά και της ΓΣΣΕ.

ΑΞΙΖΕΙ ένα «μπράβο» στη σημερινή ηγεσία του που επί των ημερών της σημειώνεται αυτό το αξιόλογο γεγονός όπου αναδεικνύει τον πλούτο του κόσμου της εργασίας.

ΜΠΟΡΕΙ το εργατικό κίνημα να λοιδορήθηκε, να εναγκαλίστηκε με την κυβερνητική, κομματική και εργοδοτική κυριαρχία.

ΜΠΟΡΕΙ αρκετοί από τους συνδικαλιστές  να έγιναν εξειδικευμένοι επαγγελματίες .

ΜΠΟΡΕΙ να κατηγορήθηκε  για αυταρχισμό, αφανισμό αντίθετης άποψης, ανυπαρξία αυτοκριτικής και οράματος, συντεχνιακή και πελατειακή γραμμή, για  διεφθαρμένο συνδικαλιστικό λόγο.

ΜΠΟΡΕΙ να απονευρώθηκε το μαζικό κίνημα.

ΜΠΟΡΕΙ να έχει χαρακτηριστεί από δημογραφική γήρανση των συνδικάτων τα οποία πλέον δεν εμπνέουν εμπιστοσύνη στους νέους εργαζόμενους να τα προσεγγίσουν.

ΜΠΟΡΕΙ και η ίδια η αλλαγή μορφών εργασίας, να  οδηγεί στην εξατομίκευση που απομακρύνει τον εργαζόμενο από τον παραδοσιακό συνδικαλισμό, καθώς ο ίδιος ορίζει τις συνθήκες εργασίας του.

ΜΠΟΡΕΙ οι πολλοί να διαφωνούν με τις οργανώσεις, αλλά χρειάζονται τον θεσμό, γιατί αλλιώς οι αγορές θα γίνουν ανθρωποφαγικές.

Η οικονομική κρίση και το μνημόνιο, ουσιαστικά βρήκαν έτοιμο το συνδικαλιστικό κίνημα που χρειάζονταν για να περνάνε ως οδοστρωτήρες τα ολέθρια, για τους εργαζόμενους, μέτρα.

ΟΜΩΣ ο συνδικαλισμός  οφείλει να έχει ιστορική συνέχεια  με αγώνες, θυσίες, νίκες, ήττες και βιώματα.

ΟΦΕΙΛΕΙ για τις κατακτήσεις που τόσο δύσκολα κερδήθηκαν, να βρει μια νέα αφετηρία και η ιστορική γνώση που απέκτησε να βοηθήσει στο σχεδιασμό μιας ανανεωμένης στρατηγικής με παραγωγικά εγχειρήματα , αντιπροτάσεις και στήριξη εργατικής αυτοδιαχείρισης.

ΤΟ οφείλει στο αίμα και τον ιερό ιδρώτα χιλιάδων εργαζομένων …