Η ελληνική γλώσσα είναι μια ζωντανή κληρονομιά, ένας αδιάκοπος διάλογος αιώνων, μια βαθιά ανάσα πολιτισμού που διασχίζει τον χρόνο.
ΕΙΝΑΙ η γλώσσα με την οποία ο άνθρωπος τόλμησε να σκεφτεί τον εαυτό του, να ονομάσει το άγνωστο, να αναζητήσει το νόημα της ζωής, της ελευθερίας, της δικαιοσύνης.
ΕΙΝΑΙ η γλώσσα που τόλμησε να εκφράσει το άρρητο, να ορίσει την ψυχή, να μετατρέψει τον λόγο σε τέχνη και ευθύνη.
ΕΙΝΑΙ ήχοι και σημεία πάνω στο χαρτί. Είναι ανάσα αιώνων. Είναι το αποτύπωμα της ανθρώπινης σκέψης καθώς αυτή ωρίμαζε, αμφέβαλλε, αγωνιζόταν, ονειρευόταν.
ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ και για να υπηρετεί την καθημερινότητα και για να την ερμηνεύει.
Η ελληνική γλώσσα ζει εδώ και περίπου τριάντα τέσσερις αιώνες.
ΑΠΟ τις πρώτες χαραγμένες λέξεις των μυκηναϊκών πινακίδων έως τον σύγχρονο καθημερινό μας λόγο, διατρέχει τον χρόνο αδιάκοπα, αλλάζοντας μορφές χωρίς να χάνει την ψυχή της.
ΛΙΓΕΣ γλώσσες στον κόσμο μπορούν να μιλήσουν για τέτοια συνέχεια. Και ακόμη λιγότερες μπορούν να πουν ότι μέσα από αυτές γεννήθηκαν έννοιες που έγιναν παγκόσμιες όπως ο λόγος, η δημοκρατία, η ιστορία, η φιλοσοφία.
Ο Παγκόσμιος Εορτασμός της Ελληνικής Γλώσσας, που τιμάται κάθε χρόνο στις 9 Φεβρουαρίου – ημέρα αφιερωμένη και στη μνήμη του εθνικού μας ποιητή, Διονυσίου Σολωμού – αποτελεί μια σημαντική αφορμή για να αναδειχθεί ο πλούτος, η ιστορική διαδρομή και η παγκόσμια επιρροή μιας γλώσσας με συνεχή και αδιάλειπτη παρουσία χιλιάδων ετών, που σφράγισε τον δυτικό πολιτισμό, τη φιλοσοφία, τις επιστήμες και τις τέχνες.
Ο Διονύσιος Σολωμός, ταύτισε όσο λίγοι τη γλώσσα με την εθνική και πνευματική αυτοσυνειδησία, το διατύπωσε με τρόπο καθαρό και απαιτητικό: «Μήγαρις έχω άλλο στο νου μου, πάρεξ ελευθερία και γλώσσα;».
ΓΙΑ τον Σολωμό, η γλώσσα ήταν προϋπόθεση ελευθερίας, μέσο έκφρασης, ήταν η ίδια η ουσία του πολιτισμού.
Μέσα στη δημοτική άκουσε την ηχώ των αιώνων, τη συνέχεια του ελληνικού λόγου από τον Όμηρο ως τα δημοτικά τραγούδια. Πίστεψε ότι μόνο μια γλώσσα ζωντανή, βιωμένη, μπορεί να γεννήσει αληθινή ποίηση και μαζί της, αληθινή ελευθερία.
ΓΙΑΤΙ η γλώσσα είμαστε εμείς και μας ζητά να τη ζήσουμε με συνείδηση. Να την μιλάμε, να την καλλιεργούμε, να τη σεβόμαστε.
ΌΠΩΣ συχνά επισημαίνει ο γλωσσολόγος Γιώργος Μπαμπινιώτης, στην ελληνική γλώσσα, κάθε λέξη κουβαλά ιστορία, βάθος και ακρίβεια.
ΛΕΜΕ «αγαπώ» και διακρίνουμε τον έρωτα από τη φιλία, τη στοργή από την αφοσίωση.
ΛΕΜΕ «βλέπω» και παρατηρούμε, θεωρούμε, αντικρίζουμε. Αυτή η λεπτότητα είναι πολιτισμός.
ΚΙ όμως, στη σύγχρονη εποχή, η ελληνική γλώσσα δοκιμάζεται. Παρότι παραμένει ανεξάντλητα πλούσια εμείς την εγκαταλείπουμε.
ΑΓΓΛΙΚΕΣ λέξεις κατακλύζουν τον καθημερινό λόγο, ακόμη κι εκεί όπου υπάρχουν απολύτως εύστοχοι ελληνικοί όροι.
ΟΠΩΣ τονίζει ο Μπαμπινιώτης, όταν περιορίζεται το λεξιλόγιο, περιορίζεται και η σκέψη. Η γλωσσική φτώχεια οδηγεί αναπόφευκτα σε πνευματική αδράνεια.
Η ιστορικός Μαρία Ευθυμίου υπενθυμίζει συχνά ότι η ελληνική γλώσσα υπήρξε το νήμα που κράτησε ενωμένο τον ελληνισμό μέσα στους αιώνες, ακόμη και όταν δεν υπήρχε κράτος, όταν οι συνθήκες ήταν εχθρικές, όταν όλα έμοιαζαν να χάνονται.
ΣΤΑΘΗΚΕ καταφύγιο, ταυτότητα και μνήμη. Μέσα από αυτήν μεταδόθηκαν αξίες, τρόποι σκέψης, συλλογικές εμπειρίες. Δεν είναι τυχαίο ότι οι λαοί που έχασαν τη γλώσσα τους, συχνά έχασαν και τον εαυτό τους.
ΚΑΙ Ω της ειρωνείας. Σήμερα, ο κίνδυνος δεν έρχεται από έξω. Έρχεται σιωπηλά, από μέσα.
ΑΠΟ την ευκολία, την ταχύτητα, την αδιαφορία. Από τη συνήθεια να μιλάμε χωρίς να ακούμε τις λέξεις μας. Από τη λογική του «όλοι έτσι μιλάνε».
ΕΤΣΙ η γλώσσα δεν φθείρεται ξαφνικά. Φθείρεται λίγο -λίγο, κάθε φορά που επιλέγουμε το πρόχειρο αντί για το ακριβές, το ξένο αντί για το δικό μας, το εύκολο αντί για το ουσιαστικό.
ΚΑΤΑ τη διάρκεια του εορτασμού, επισημαίνεται συχνά η ανάγκη προστασίας της από φαινόμενα «εκφυλισμού» κυρίως αγγλικών. Όπως έχει δηλώσει η Μαρία Ευθυμίου, «Η άκριτη υιοθέτηση ξενικών όρων δείχνει συχνά έλλειμμα αυτοπεποίθησης απέναντι στη δική μας γλωσσική κληρονομιά».
Στο ίδιο πνεύμα, ο Γιώργος Μπαμπινιώτης έχει τονίσει επανειλημμένως ότι «δεν είναι κακό να δανειζόμαστε λέξεις, αλλά είναι πρόβλημα όταν λησμονούμε ότι η αγγλική γλώσσα – όπως και άλλες ευρωπαϊκές – είναι βαθιά επηρεασμένη από τα ελληνικά. Από τα «idea», «philosophy», «democracy» μέχρι τα «biology» και «theatre», η ελληνική ρίζα ζει μέσα σε κάθε γωνιά του σύγχρονου λεξιλογίου».
Ο Παγκόσμιος αυτός Εορτασμός είναι πρόσκληση εγρήγορσης.
ΝΑ ξανασυναντηθούμε με τις λέξεις μας. Να τις νιώσουμε, να τις σεβαστούμε, να τις χρησιμοποιήσουμε με επίγνωση.
ΝΑ αποδεικνύουμε, καθημερινά, ότι μπορεί να εκφράσει τα πάντα. Από την επιστήμη έως την ποίηση, από την τεχνολογία έως το συναίσθημα.
ΚΑΙ όσο την τιμούμε, τόσο θα μας τιμά. Όσο τη φροντίζουμε, τόσο θα μας οδηγεί. Όσο της δίνουμε χώρο, τόσο μας δίνει βάθος.
Και όσο την κρατούμε ζωντανή, τόσο παραμένουμε κι εμείς ελεύθεροι στη σκέψη, στον λόγο, στην ψυχή.
ΑΣ την αγκαλιάσουμε με σεβασμό και αγάπη, για να συνεχίσει να φωτίζει τις καρδιές και τους δρόμους μας, από το χθες στο αύριο και ας θυμηθούμε ότι κάθε λέξη είναι σπόρος. ΑΣ τον καλλιεργήσουμε για να ανθίσει αιώνια η σκέψη, η μνήμη και η ψυχή μας.
