Η πλούσια και εξόχως σημαντική ιστορία της Φιλαρμονικής Ορχήστρας Σύρου καθώς και η συμβολή της στη μουσική παράδοση, παιδεία και πολιτισμό του τόπου, αποτυπώθηκε – έστω και αποσπασματικά – στα εγκαίνια που πραγματοποιήθηκαν για την έκθεση «Μουσική και Μουσικοί», στο Βιομηχανικό Μουσείο Σύρου.

Πριν την έκθεση που συνδιοργανώθηκε από το Τμήμα Πολιτισμού του Δήμου Σύρου – Ερμούπολης και τον Σύλλογο Φίλων Τεχνικού Πολιτισμού, στο πλαίσιο της επετείου των 150 χρόνων από την ίδρυση της Φιλαρμονικής, η αντιδήμαρχος Πολιτισμού Θωμαή Μενδρινού ευχαρίστησε τόσο το ΔΣ του Συλλόγου όσο και την πρόεδρό Μαργαρίτα Καλουτά για την μέχρι τώρα εποικοδομητική συνεργασία τους και τόνισε ότι η εύρυθμη λειτουργία της Φιλαρμονικής ήταν ένα μεγάλο στοίχημα της νυν Δημοτικής Αρχής.  Συμπλήρωσε, επίσης, ότι όλοι προσπάθησαν να βρίσκονται στο πλευρό της αρχιμουσικού Alice Labarche, με αποτέλεσμα η Ορχήστρα να διανύει σήμερα μία από τις καλύτερες περιόδους της.

«Με μένουμε στο παρελθόν …να έχουμε πρωτιές και σήμερα»

Εν συνεχεία, ο λόγος δόθηκε στον νεοεκλεγέντα δήμαρχο Νίκο Λειβαδάρα, ο οποίος έδωσε συγχαρητήρια σε όλους τους συντελεστές της εκδήλωσης.

Μάλιστα, ως γνωστός μελετητής της ιστορίας της Σύρου, σημείωσε ότι είχε μείνει εντυπωσιασμένος από αυτά που είχε διαβάσει σχετικά με την Φιλαρμονική, παραθέτοντας μια ιδιαίτερη ιστορική στιγμή από την αρχή της ίδρυσής της. Συγκεκριμένα, ξεκίνησε το 1869 ως Μουσική Εταιρεία του Δήμου Σύρου, πέρασε από διάφορα σκαμπανεβάσματα, το 1872 διαλύθηκε και το 1874 άρχισε η λαμπρή της πορεία. Μάλιστα, το 1896, ο τότε διάδοχος Κωνσταντίνος, πρόεδρος της Επιτροπής των Ολυμπιακών Αγώνων, προέταξε τη Φιλαρμονική της Σύρου στην πομπή των Ολυμπιακών Αγώνων, υπογράμμισε ο κ. Λειβαδάρας, καταλήγοντας με την προτροπή ότι «δεν θα πρέπει να μένουμε μόνο στο ένδοξο παρελθόν της Σύρου, αλλά να παραδειγματιστούμε από αυτό, ώστε όλοι μαζί να προσπαθούμε να έχουμε πρωτιές και σήμερα».

Τιμή στους μεγάλους δασκάλους της Μουσικής

Αμέσως μετά έκανε έναν σύντομο χαιρετισμό η κα Καλουτά, η οποία εξήγησε ότι η συνδρομή του Συλλόγου στην εν γένει προσπάθεια έγκειται στο γεγονός ότι υπήρχε η βούληση να γίνει η αρχή για να μελετηθούν κοινωνικές σχέσεις, ταξικά θέματα της εποχής, η θέση των κοριτσιών μουσικών, η εμφάνισή τους , οι παροχές του δήμου προς τους μουσικούς και αρχιμουσικούς, η παρουσία των παιδιών του Ισιδωρείου Ορφανοτροφείου και η συμβολή τους στην Μουσική του Δήμου, τα προβλήματα υγείας που εμφανίζονταν και πολλά ακόμη ζητήματα. Κυρίως, όμως η έκθεση αυτή στάθηκε αφορμή για «να θυμηθούμε τους δασκάλους της Μουσικής που πέρασαν από το νησί, εμπνέοντας τους γύρω τους, διδάσκοντας σε μικρά παιδιά μουσική και αξίες και  αφήνοντας πολιτισμό», κατέληξε η κα Καλουτά.

Πριν παραδώσει τη σκυτάλη, ευχαρίστησε με εγκάρδια λόγια τον επί 55 χρόνια μουσικό της Φιλαρμονικής, κ. Νίκο Μπουγιούρη, για την παραχώρηση του υλικού που παραχώρησε στο Βιομηχανικό Μουσείο, καθώς και τον Χρήστο Καλαμαρά, παιδί του Ισιδωρείου Ιδρύματος και μεγάλος πια μουσικός πανευρωπαϊκής εμβέλειας, που πλαισίωσε μουσικά την εκδήλωση.

Στόχος η καλλιέργεια μουσικού αισθήματος

Καλεσμένη του Συλλόγου Φίλων Τεχνικού Πολιτισμού Ερμούπολης και κύρια ομιλήτρια της εκδήλωσης ήταν η Έφορος του Αρχείου Ωδείου Αθηνών, κα Στέλλα Κουρμπανά, η οποία μίλησε για τη μουσική ζωή στην Ερμούπολη τον 19ο αιώνα, με την ευχή το παρόν και το μέλλον της Φιλαρμονικής να είναι εξίσου ένδοξο.

Τον Μάιο του 1869, που ιδρύθηκε η Φιλαρμονική Εταιρεία Σύρου, η σχέση των ανθρώπων με τη μουσική ήταν πολύ διαφορετική από τη σημερινή καθώς ο μόνος τρόπος τότε για να ακούσει κάποιος μουσική ήταν να την ακούσει ζωντανά. «Δεν υπήρχαν μηχανήματα παραγωγής ήχου, όλα έφεραν την υπογραφή της ανθρώπινης δημιουργίας. Η μουσική ήταν οι μουσικοί, οι ίδιοι οι άνθρωποι», υπογράμμισε η κα Κουρμπανά, συνεχίζοντας λέγοντας ότι «Η Φιλαρμονική του Δήμου Ερμουπόλεως ιδρύθηκε για να καλύψει τις ανάγκες της μουσικής παιδείας. Κάτι ανάλογο συνέβη και με το Ωδείο Αθηνών, το οποίο ιδρύθηκε το 1871 για να καλύψει τις ανάγκες της μουσικής παιδείας της μέσης και κατώτερης κοινωνικής τάξης. Αντίστοιχα, η Φιλαρμονική Εταιρεία Σύρου ιδρύθηκε με σκοπό την εκμάθηση της οργανικής μουσικής πρωτίστως στα ορφανά για να έχουν ένα επαγγελματικό εφόδιο αλλά και σε όποιον ενδιαφερόταν να μάθει μουσική. Όπως φαίνεται στο καταστατικό, μπορούσαν να μάθουν όλοι, οι άποροι δωρεάν και όσοι είχαν τη δυνατότητα, έναντι ενός μικρού αντιτίμου, καθώς η φιλοσοφία της Φιλαρμονικής είχε έναν αντιταξικό χαρακτήρα. Η μουσική ήταν για όλους και από όλους, όχι για τους λίγους.

Η σχέση της Σύρου με τη μουσική ξεκινάει από πολύ παλιά, ήδη από τα πρώτα χρόνια του εποικισμού του νησιού την εποχή της Ελληνικής Επανάστασης έφτασαν οι πρώτοι μουσικοί, το 1831 εμφανίζονται οι πρώτοι δάσκαλοι μουσικής, ενώ η μουσική (φωνητική και οργανική) μπήκε γρήγορα και στα σχολεία της Ερμούπολης. Το 1940 δίνεται η πρώτη παράσταση της όπερας από θίασο που ταξίδευε στη Σμύρνη και έκανε μία στάση στη Σύρο. Η όπερα έγινε πολύ δημοφιλής εντός και εκτός του Θεάτρου Απόλλων, που άρχισε να λειτουργεί το 1864. Εκτός, χάρη κυρίως στο έργο της Φιλαρμονικής η οποία έπαιζε στην –τότε- Πλατεία Δημαρχείου αποσπάσματα από δημοφιλείς όπερες, εξοικειώνοντας όλο τον κόσμο με ένα πολύ όμορφο μουσικό ρεπερτόριο.

Η όπερα ήταν το ιδανικό καλλιτεχνικό προϊόν για να γίνει η Ερμούπολη ένα μικρό μουσικό κέντρο στη μέση του Αιγαίου. Πρόκειται για μία κοινωνία η οποία κατάφερε σε λιγότερο από μισό αιώνα να πραγματοποιήσει ένα πολιτισμικό και οικονομικό θαύμα, να έχει μία ζωή υψηλού επιπέδου, με μελοδραματικές παραστάσεις, μουσικές βραδιές, κείμενα για τη μουσική και μουσικές κριτικές».

Καταλήγοντας, η κ. Κουρμπανά επεσήμανε πως, η μουσική εκπαίδευση στην Ερμούπολη τον 19ο αιώνα είχε τρεις διαστάσεις: α) την πρακτική (εκμάθηση μουσικής στα σχολεία, στη Φιλαρμονική και στο σπίτι), β) τη θεωρητική και γ) την καλλιέργεια του μουσικού αισθήματος όλων των Ερμουπολιτών, κάτι που είχε αναλάβει ουσιαστικά η Φιλαρμονική.

«Τα νέα παιδιά το μέλλον της Φιλαρμονικής αλλά και του νησιού μας»

Μετά την κα Κουρμπανά, στο βήμα κλήθηκε και η αρχιμουσικός της Φιλαρμονικής Alice Labarche διατυπώνοντας την απορία της πως πριν από 10 χρόνια που είχε αναλάβει τα καθήκοντά της, αναζήτησε αρχεία της Φιλαρμονικής για τα τελευταία 30 χρόνια χωρίς να μπορεί να βρει ούτε ένα σχετικό αρχείο.

«Ευτυχώς τώρα γυρίσαμε σελίδα και μαζέψαμε το υλικό με τη βοήθεια πολλών ανθρώπων, μουσικών και μη», υπογράμμισε η κα Labarche, προσθέτωντας ακόμη πως, η Φιλαρμονική, αν και γιορτάζει φέτος τα 150 χρόνια της, είναι πολύ νέα, καθώς το 90% της ορχήστρας αποτελείται από μαθητές δημοτικού, γυμνασίου και Λυκείου. Επιπρόσθετα, εξέφρασε τη χαρά της για το γεγονός ότι αρκετοί μαθητές της Φιλαρμονικής έχουν εισαχθεί, όλα αυτά τα χρόνια, σε Πανεπιστήμια Μουσικολογίας τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, καθώς «Αυτοί είναι το μέλλον της Φιλαρμονικής αλλά και του νησιού μας», κατέληξε.

 Έκλεψε την παράσταση ο Νίκος Μπουγιούρης

Προτού ανοίξουν οι πύλες της έκθεσης, βραβεύτηκαν με μια τιμητική πλακέτα οι μουσικοί Ευάγγελος Μαυροθαλασσίτης, Νίκος Μπουγιούρης και Ευάγγελος Αδάμου για την πολύτιμη προσφορά τους στην ιστορική Φιλαρμονική του Δήμου.

Τα βραβεία και για τους τρεις παρέλαβε ο κ. Μπουγιούρης, ο οποίος με το μπρίο και το χιούμορ του έκλεψε την παράσταση, προκαλώντας παράλληλα γέλιο και συγκίνηση μέσα από τις ιστορίες που διηγήθηκε (όντας ο ίδιος ζωντανό παράδειγμα -τροφίμου του Ισιδωρείου που ανδρώθηκε μέσα από τη Φιλαρμονική) αλλά κυρίως μέσα από τις όμορφες μουσικές πινελιές που παρουσίασε στο κοινό, μαζί με τον φίλο του Χρήστο Καλαμαρά.

Τέλος, ο κ. Μπουγιούρης δώρισε στον Σύλλογο μία λειτουργική τρομπέτα της δεκαετίας του ’30, και το Καταστατικό του Ισιδωρείου Ιδρύματος στην κα Κουρμπανά.

Αναφορικά με το υλικό που εκτίθεται για τα 150 χρόνια της Φιλαρμονικής στο Βιομηχανικό Μουσείο, ο επισκέπτης θα δει πολλές ιστορικές φωτογραφίες από διάφορους μουσικούς και εκδηλώσεις, παλιά όργανα και στολές που φορούσαν τα απλά μέλη και οι αρχιμουσικοί της Φιλαρμονικής, διάφορα εξαρτήματα και παρτιτούρες από τις οποίες διάβαζαν και έπαιζαν οι μουσικοί.

Η έκθεση θα είναι διαθέσιμη στο κοινό έως τις 15 Δεκεμβρίου, κατά τις ώρες λειτουργίας του Βιομηχανικού Μουσείου (ΔΕΥΤΕΡΑ – ΤΡΙΤΗ – ΠΕΜΠΤΗ – ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 10.00 – 15.30, ΤΕΤΑΡΤΗ ΚΛΕΙΣΤΑ, ΣΑΒΒΑΤΟ 10.00 – 15.30 & 18.00 – 20.00, ΚΥΡΙΑΚΗ 10.00 – 15.00.