Κάθε χρόνο και λόγω «επαγγέλματος» είμαι παρών σε πολλές παρουσιάσεις βιβλίων. Τι ήταν όμως αυτό που με συγκλόνισε και μου προκάλεσε τόσο έντονα συναισθήματα στη χθεσινή παρουσίαση του βιβλίου (Περί ανέμων και θαυμάτων) της Λουκρητίας Δούναβη στο Γηροκομείο των Καθολικών στη Σύρο; Να ήταν άραγε ο χώρος δίπλα στη θάλασσα με τα διερχόμενα φωτισμένα καράβια; Το γλυκό απόβραδο του Σεπτέμβρη, που μύριζε γιασεμί; Η μελαγχολική εσωτερικότητα των τραγουδιών που επένδυαν μουσικά την τρυφερότητα του λόγου; Μήπως ήταν η αυθεντική λαϊκότητα της φωνής της Μεντή που με πήγαινε αρκετά χρόνια πίσω, εκεί στους βράχους του Βύρωνα με την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου να ξεδιπλώνει την πολύπαθη ζωή της; Ή μήπως ήταν η ευαισθησία του λόγου του Θρεψιάδη, βάλσαμο για τους αδικημένους και καταφρονεμένους αυτού του κόσμου; Ναι ήταν όλα αυτά μαζί, ένα …σεντόνι ευαισθησίας και  νοσταλγικού δημιουργού πόνου,  που με τύλιξε εκείνη τη νύχτα στη Σύρο…

Το πρώτο βασικό συστατικό στοιχείο των κειμένων του βιβλίου είναι η νοσταλγία… Κάποτε, στα νιάτα μας ο κόσμος μας ήταν ο κόσμος του μέλλοντος, όλη η ζωή ήταν μπροστά μας, περνώντας όμως τα χρόνια ο κόσμος μας είναι περισσότερο ο κόσμος της μνήμης, όσο αυτή αντέχει στη φθορά του χρόνου… Ο κόσμος του μέλλοντος είναι ανοιχτός στη φαντασία και αυτή σιγά – σιγά χάνεται, ενώ ο κόσμος του παρελθόντος είναι πάντα εκεί και είναι εκείνος που μέσα από τη θύμηση μας βοηθάει να επιστρέφουμε, να καταφεύγουμε στον εαυτό μας και με τον σχηματισμό της σειράς των επεισοδίων της ζωής μας, να επαναπροσδιορίζουμε την ταυτότητά μας…

Όσο περνούν τα χρόνια ο πλούτος μας είναι οι μνήμες που κρατήσαμε και δεν αφήσαμε να σβηστούν, αυτές που σαν φύλακας κράτησε το μυαλό. Ο χρόνος της μνήμης βαδίζει σε αντίθετη κατεύθυνση από τον πραγματικό: όσο πιο ζωντανές είναι οι αναμνήσεις που αναδύονται στη μνήμη, τόσο πιο μακρινά στο χρόνο είναι τα πραγματικά περιστατικά. Ότι έχει απομείνει, ή μάλλον ότι κατορθώνουμε να ανασύρουμε από το απύθμενο πηγάδι της μνήμης, είναι ένα απειροελάχιστο κομμάτι της ιστορίας της ζωής μας. Ο άνθρωπος μέχρι τον τελικό απολογισμό δεν σταματά, δεν εγκαταλείπει την αναζήτηση, γιατί κάθε πρόσωπο, κάθε κίνηση, κάθε λέξη, κάθε τραγούδι, κάθε μυρωδιά – όλα αυτά που βρίσκουμε και στα κείμενα του βιβλίου – που νόμιζες ότι έχει χαθεί οριστικά και που ξαναβρίσκεις, σε βοηθά να πας τη ζωή σου πιο πέρα…

Κατά τον Καντ ο νοσταλγός νιώθει πάντοτε απογοητευμένος, γιατί αυτό που θέλει να ξαναβρεί δεν είναι ο τόπος της νεότητάς του, αλλά η νεότητά του η ίδια. Η Δούναβη όμως δεν ψάχνει για την αιώνια νεότητα, αλλά για το χρόνο που περνά, η δική της νοσταλγία συνδέει το χώρο με το χρόνο, η νοσταλγία της επιλέγει τη θνητή συνθήκη και αυτή τη συνθήκη την αγκιστρώνει σ’ ένα τόπο. Ίσως ο έρωτας της νιότης της για το αλλού, περνώντας τα χρόνια να αντικαθίσταται από τον πόθο του ίδιου, του παλιού, του χωριού των παιδικών της χρόνων… Γιατί μόνο μέσα στην ψυχή μας είμαστε πάντοτε σπίτι μας, εκεί που βρίσκεται και η Άνω Σύρος της Δούναβη…

Το δεύτερο βασικό συστατικό στοιχείο των κειμένων είναι ο δημιουργός πόνος. Δεν μπορεί να βλαστήσει ποιητικός λόγος, σαν αυτόν της Δούναβη, χωρίς το σπόρο και το λίπασμα του δημιουργού πόνου. Ο δημιουργός ποιητικού λόγου κλεισμένος στους τέσσερις τοίχους του δωματίου του, παλλόμενος από βαθιές σκέψεις και έντονα συναισθήματα, στις ατέλειωτες ώρες μοναξιάς του έχει έναν οδηγό και αυτός ο οδηγός είναι ο αρχέγονος πόνος, αυτός ο ώριμος πόνος που συντελεί στην ηθική αναβάπτιση του ανθρώπου, που βαθαίνει την ύπαρξη, που γίνεται απαρχή ελευθερίας, αντίβαρο στην αυθαιρεσία, πνευματική ανάσταση, αναγέννηση σε μια νέα ζωή… Είναι ο πόνος όχι με τη σημασία της οδύνης και του πένθους, αλλά ως μια βασανιστική προσπάθεια διείσδυσης στην ουσία των πραγμάτων που πληγώνει… «Ο πόνος γυμνάζει το πνεύμα» διακηρύττει ο Αριστοτέλης… Αυτόν τον δημιουργό πόνο αποπνέουν τα κείμενα του βιβλίου… Ακόμη και εκείνο το αθώο lapsus στη χθεσινή παρουσίαση, που τα στρίποδα γίνονται στρείδια, φανερώνει ασυνείδητα τα στρείδια που κλείνουν μέσα τους διαμάντια, είναι τα διαμάντια του δημιουργού πόνου που λάμπουν στις γραμμές των κειμένων… Τον ίδιο αρχέγονο, αυθεντικό πόνο συναντάμε στους ρεμπέτες του περιθωρίου και είναι ο ίδιος πόνος, που οδηγεί όλης της γης τους κολασμένους σε κακοτράχαλα ζερβά μονοπάτια…

Ένα βιβλίο νοσταλγικό, γλυκό, μελαγχολικό, εσωτερικό μόνο για ευαίσθητους, σαν  αυθεντικό συριανό λουκούμι ζυμωμένο με νοσταλγία και δημιουργικό πόνο….

Δημήτρης Σουλιώτης  

Σύρος, 9 Σεπτεμβρίου 2019