«ΥΕ ΜΟΥ ΠΟΛΥΒΙΕ, την στιγμήν που σού γράφω Δεν γνωρίζω αν θα ζήσω παιδί μου. Η Ελλάς μας χάθηκε. Εσύ με την αδελφή σου φρόντισε να  πάς στην κων/πολιν παρακαλέστε  τον  Β. Απάγγελον αν και δεν εισέπραξε τα εντάλματα έναντι των λαβών μου να σας συντηρήση  3-4 χρόνια και πληρώνοντας 3-4 χιλιάδες λίρες  τμηματικώς τον ικετέβω, φιλώ τα πόδια του μην σας εγκαταλείψη και με δάκρυα τον ικέτεβα. Να πάτε στον κ. Ιωάννην Απάζογλου με τον Νίκο ή με τον Ιωακείμ Διαμαντόγλου .

ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΠΟΛΥΒΙΕ το σχολείο σου συνέχισε εσύ και τα αδέλφια σου.  Εις  τράπεζαν κατατέθηκαν  5η θυρίδα …..ξένα νομίσματα. Το κλειδί σε παραδίδω  και πρόσεξε μπορεί να υψωθούν και να λάβετε πολλά χρημματα  εις την τράπεζαν.. Είχα καταθέσει 30.000 μάρκες εις την Βιέννη, τράπεζα, το όνομα δεν θυμούμαι εις το μαγαζί μας, από την κόπια θα το εύρεις.

 ΈΧΟΥΜΕ ΚΑΤΑΘΕΣΕΙΣ στα ονόματά μας ένα εκατομμύριο κορώνες εις το Βιτάλη Νέας Υόρκης  έχω ασφάλεια ζωής 5.000 φράγκα Γαλλικά χρυσά, ζητήστε τα . Εις το μαγαζί έχουμε βούτυρο 1500 λιρών, τυριά εις Αϊδινίου… φρόντισε για όλα αυτά ..

ΤΗΝ ΚΑΤΙΝΑ ΜΟΥ στην νουνά της την χρυσήν ολίγον καιρόν ας αναλάβη.. μην εγκαταλείψετε τα χρυσά μου παιδιά… Του κ. Ιωάννη Απάζογλου ο λογαριασμός είναι 9.700 λίρες αλλά θα σας κόψη δίνοντας 6.300 λίρες.

Τή 7-20Σεπτεμβρίου 1922

Σ. Πολυχρονιάδης»

ΑΥΤΟ το γράμμα του Συμεών Πολυχρονιάδη -εμπόρου από τη Σμύρνη προς τα παιδιά του- που εστάλη μέσα από τη φυλακή 7-20 Σεπτεμβρίου λίγο πριν τον σκοτώσουν, το έδωσε η δισέγγονή του Άννα Ψαρά στο Μουσείο Ιστορίας Ελληνικής Ενδυμασίας   του Λυκείου Ελληνίδων Ξάνθης.

 ΟΙ ΦΩΤΟ «βγήκαν στην επιφάνεια» όταν ανασκάλευα το προσωπικό μου αρχείο φωτογραφιών και με παρέπεμψαν στα  «τετράδια της Ανζέλ Κουρτιάν» όταν με πρωταγωνίστρια την Αρμένισσα Χριστίνα Αλεξανιάν  είχε ανέβει στο θέατρο Απόλλων σε μια πραγματικά εξαιρετική παράσταση  με έναν μονόλογο που μας είχε καθηλώσει.

 ΕΠΡΟΚΕΙΤΟ για γραπτά από ανθρώπους που έζησαν τα τρομερά γεγονότα και μας μετέδωσαν- μέσω ζωντανών και τραγικών κειμένων- τα συναισθήματα εκείνων που έβλεπαν τα σπίτια τους να καταστρέφονται και οι ίδιοι είτε έτρεχαν για να σωθούν είτε σκοτώθηκαν αιχμάλωτοι σε φυλακές όπως ο Συμεών Πολυχρονιάδης .

ΌΤΑΝ πρωτοδιάβασα το «εκτεθειμένο» αυτό αντίγραφο του γράμματος σκέφτηκα ότι είναι ένα πρώτης τάξης ντοκουμέντο – απάντηση σε ορισμένους, όταν, κάθε φορά που μιλάμε για την μεγάλη ανάπτυξη των πόλεων στις οποίες κατοίκησαν πρόσφυγες, διατυπώνουν μια ορατή και αόρατη ειρωνεία αμφισβήτησης. Δηλαδή,  «πώς γίνεται, αυτοί οι ρακένδυτοι, οι κουρελήδες,  να «έστησαν»- όπου πάτησαν, πόλεις πρότυπα ανάπτυξης και πολιτισμού».

ΕΚΤΟΣ από τους κεφαλαιούχους, πολλοί από αυτούς δεν επαναπαύτηκαν στην εργατιά, αλλά εκμεταλλευόμενοι τη μικρή περιουσία που κατόρθωσαν να διασώσουν, δημιούργησαν  νέες επιχειρήσεις, έγιναν έμποροι και απέκτησαν όπως παλιά το επαγγελματικό τους κύρος.

ΜΕ ΤΙΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ, την εφευρετικότητα, την υπομονή και την επιμονή τους, προόδευσαν και χρησιμοποιώντας τόσο την εμπειρία, τη γνώση ξένων γλωσσών όσο και τη δικτύωσή τους  αλλά και τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα τους έφεραν νέο αέρα στην μέχρι τότε στοιχειωδώς ανεπαρκή Ελλάδα.

ΜΗ ΞΕΧΝΑΜΕ ότι και η Ερμούπολη  από πρόσφυγες κατατρεγμένους από τη Μικρά Ασία, τη Χίο, την Κάσο, τα Ψαρά και την Κρήτη -και πάλι θύματα των σφαγών των Τούρκων ένα αιώνα πριν- δημιούργησαν αυτό το «οικονομικό θαύμα» που από μια έρημη παραλία  μετατράπηκε σε πρώτο λιμάνι της χώρας με έντονη καλλιτεχνική και πολιτιστική κίνηση.

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ λοιπόν το γεγονός ότι αρκετοί από τους Μικρασιάτες βρήκαν τρόπους να φέρουν χρήματα και χρυσαφικά στη νέα πατρίδα αλλά σημαντικό ρόλο έπαιξε ότι οι έλληνες και οι Ελλάδα  καθυστέρησαν να αντιληφθούν τη συνεισφορά και τη θετική επίδραση των Μικρασιατών και Ποντίων στη ελληνική κοινωνία.

ΓΙΑΤΙ  επρόκειτο για ανθρώπους που είχαν συνηθίσει σε έναν ποιοτικό τρόπο ζωής.

ΠΟΛΛΟΙ μιλούσαν επτά γλώσσες. Φυσικό να μεταφέρουν τις συνήθειες και τον πολιτισμό των τόπων που άφησαν πίσω τους.

ΠΑΡΟΤΙ αντιμετωπίστηκαν σε πολλές ελληνικές περιοχές εχθρικά και τους έδωσαν βάλτους για να ζήσουν, μέρη δύσβατα, ελώδη έπεφταν «ψάθα άρρωστοι από τις θέρμες» με αποτέλεσμα  «μέσα σε τρία χρόνια να πεθάνουν χίλιοι άνθρωποι από τους χιλιάδες που εγκαταστάθηκαν σ’ εκείνη την κόλαση», εκείνοι τα κατάφεραν.

 ΠΑΡΟΤΙ υπάρχουν μαρτυρίες ότι  οι ντόπιοι φωνάζανε: «οι πρόσφυγες έρχονται και κλείναν τις αποθήκες, τα σχολεία, τα καφενεία και τα σπίτια τους να μην πλησιάσουμε… δεν ήμασταν άνθρωποι εμείς, ήμασταν μικρόβια», εκείνοι επέζησαν..

ΕΙΝΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑ ότι αναγκάστηκαν να εργαστούν σε χειρωνακτικές εργασίες  ως ειδικευµένη φθηνή εργατική δύναμη, που τους απέφεραν μικρό κέρδος.

ΤΙΣ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ φορές οι ντόπιοι είχαν συμπεριφορά απάνθρωπη αφού σκεπτόμενοι κερδοσκοπικά, τους αντιμετώπιζαν με βία, ρατσισμό, ξενοφοβία, θάνατο.

ΑΥΤΑ χαρακτηρίζουν την περίοδο της βίαιης εξόδου των Μικρασιατών προσφύγων προς τον Ελλάδα .

ΌΜΩΣ στην Ιωνία άφησαν περιουσίες και συνήθειες. Επίκεντρο της οικονομικής και πολιτιστικής δραστηριότητας της Μικράς Ασίας ήταν η Σμύρνη.  Αποφασιστικός συντελεστής της ευημερίας το λιμάνι της, από τα σημαντικότερα της Μεσογείου αποτελούσε την απόληξη των δρόμων του χερσαίου εμπορίου της Δυτικής Ασίας.

 ΟΣΟΙ αμφισβητούν τον τρόπο ζωής των προσφύγων μπορούν να αναζητήσουν στοιχεία για τον κοσµοπολίτικο χαρακτήρα των τόπων τους.

ΑΠΟ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ  πληροφορούμαστε «Η Σμύρνη ήταν µια πόλη µε έντονη εμπορική δραστηριότητα που έδινε ευκαιρίες και προσέλκυε ανθρώπους από διάφορα μέρη. Ένα κράμα, σε µια σπάνια συνύπαρξη πολιτισμών και εθνοτήτων. Η ευημερία των κατοίκων γινόταν έκδηλη από την ενδυμασία και τους τρόπους τους. Η διάσημη προκυμαία του Κε ήταν το κέντρο της κοινωνικής ζωής όπου έσφυζε από ζωή. Οι γυναίκες φημίζονταν για τη μαγειρική και τη νοικοκυροσύνη τους. Τα σπίτια τους ήταν ανοιχτά και φιλόξενα.. Τα γλυκά, τα κεντήματα, οι συναθροίσεις ήταν κομμάτι της ζωής τους. ¨Ένας τόπος ευλογημένος, γεμάτος ανέσεις και χαρές».

ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΟΙ από περιοχές στις οποίες λειτουργούσαν σημαντικά εκπαιδευτικά ιδρύματα και εκτενές σχολικό δίκτυο, αναζωογόνησαν το ελληνικό  πολιτιστικό τοπίο µε νέες αντιλήψεις και αξίες.

ΜΕ ΤΟΝ ΑΙΣΙΌΔΟΞΟ  χαρακτήρα τους, την  εργατικότητα, την  έντονη επιχειρηματική δράση, τη δημιουργικότητα και την προκοπή  έγιναν ο κινητήριος μοχλός για τη βιοτεχνία και τη βιοτεχνία.

Η άφιξή τους ενέταξε και τις γυναίκες στη μέχρι τότε ανδροκρατούμενη εργατική τάξη. Και εδώ στη Σύρο γέμισαν τα εργοστάσια.

ΕΠΗΡΕΑΣΑΝ τη διαμόρφωση του μετέπειτα πολιτικού σκηνικού της Ελλάδας .

ΣΥΝΕΒΑΛΑΝ και στον αθλητισμό µε τα ονόματα των ομάδων που δημιούργησαν να θυμίζουν τις πατρογονικές τους εστίες.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ υπήρξε η επιρροή τους στην πνευματική και πολιτιστική ζωή τής Ελλάδας  που περιελάμβανε τομείς χορού,  ενδυμασίας, ηθών και εθίμων που σταδιακά εντάχθηκαν πλήρως στην ελληνική παράδοση.

Η μουσική επηρέασε τον τρόπο έκφρασης. Πολλά από τα τραγούδια τους ακούγονται αυτούσια ή σε μετεξελίξεις ακόμα και σήμερα.

 ΌΣΟΝ αφορά στην ενδυμασία, παρά το ότι  δεν μετέφεραν αυτούσιες τις φορεσιές, κατάφεραν,  μετά την εγκατάστασή της, να δημιουργήσουν περίτεχνα κεντήματα.

Η επιρροή στο χορό ήταν τόσο δραστική ώστε η Μικρά Ασία και τα νησιά του Αιγαίου κατέληξαν να θεωρούνται ενιαία μουσικοχορευτική περιφέρεια, καθώς ενσωματώθηκαν στη ελληνική παράδοση και συναντώνται.

ΑΛΛΑ και το φαγητό δέχθηκε αξιόλογες επιδράσεις, καθώς  παραδοσιακές συνταγές τους εντάχθηκαν στην ελληνική κουζίνα και επιβιώνουν μέχρι σήμερα.

ΜΗ ΞΕΧΝΑΜΕ ότι η Μικρά Ασία αποτέλεσε την πατρίδα πολλών λογοτεχνών, οι οποίοι συνέθεσαν αριστουργήματα τέχνης που εξέφραζαν όχι µόνο τα ιστορικά γεγονότα αλλά και τον συναισθηματικό φόρτο της προσφυγιάς

ΣΗΜΑΙΝΟΥΣΕΣ προσωπικότητες άφησαν το στίγμα της στην παγκόσμια λογοτεχνία όπως η ∆ιδώ Σωτηρίου, ο Ηλίας Βενέζης, ο αγιογράφος, ζωγράφος και λογοτέχνης Φώτης Κόντογλου, ο Κώστας Πολίτης, ο Θεοτοκάς, ο Στρατής ∆ούκας, ο Γιώργος Μετσόλης, ο βραβευμένος µε Νόμπελ Γιώργος Σεφέρης, κ.α.

ΌΛΑ τα παραπάνω καταγράφονται για όσους εθελοτυφλούν. Για αυτό χρειάζεται οι απόγονοι  των πρώτων προσφύγων που τώρα έχουν φθάσει την πέμπτη γενιά να φρεσκάρουν τη μνήμη και τη γνώση για εκείνους που όχι μόνο  μετέφεραν τον πολιτισμό, την έφεση στα γράμματα, αλλά και την αγάπη στην εργασία και την οικογένεια!