Με φροντίδα και μεράκι παρουσιάστηκε τον Αύγουστο, στην Άνω Σύρο, μια ξεχωριστή και όμορφη έκθεση. Έκθεση παραδοσιακού παιχνιδιού (!) . Ετοίμασε, μας υποδέχτηκε και μας ξενάγησε- μ’ ένα λουκουμάκι για ξεπροβόδισμα- με τη ζωντάνια και τη διάθεση ενός παιδιού, ο δάσκαλος παραδοσιακών χορών, Νίκος Σολάρης. Το κοινό έδειξε πολύ ενδιαφέρον. Τα παιδιά με το δικό τους τρόπο πάντα, χάρηκαν τα όσα είδαν.

Έτσι ξύπνησαν γλυκές παιδικές μνήμες και βιώματα, σχετιζόμενα με παιχνίδια, που πολλοί από μας που επισκεφτήκαμε την έκθεση, είχαμε την τύχη να παίξουμε και να χαρούμε. Δεν μπορεί να έμεινε, πιστεύω, κανείς χωρίς συγκίνηση και διαπιστώσεις, να μην αναπόλησε στα παιδικά του χρόνια, να μην ξεπήδησαν μπροστά στα μάτια του εικόνες ζωντανές, άφθαρτες των παιδικών χρόνων, των παιχνιδιών που αυτά ήταν γεμάτα… «περνά, περνά η μέλισσα…»… «ένα αυτοκινητάκι τρέχει, τρέχει…και που θα σταματήσει ; ». Μπούφ !

Ταξινομημένα με βάση την ηλικία, το είδος, τον τρόπο παιξίματος, το αντικείμενο (μπάλα), πανελλαδικά ή αποκλειστικά Συριανά…, ξύλινα, πάνινα ή συρμάτινα, φτιαγμένα από απλά υλικά ή φτιαγμένα με λόγια(!) προφορικά, έξυπνα-μαγικά με σπάγκο-, μοναχικά ή ομαδικά, παιχνίδια της αλάνας, της γειτονιάς, παιχνίδια-τραγούδια που ειπώθηκαν από στόμα σε στόμα, που πέρασαν από γενιά σε γενιά και μας μεγάλωσαν…που τα μουρμούρισαν χείλη αγαπημένων προσώπων, μας νανούρισαν με αυτά, μας κανάκεψαν ή τα έφτιαξαν, με αγάπη, τα ίδια τους τα χέρια… γονείς, παππούδες, γιαγιάδες… για να μας δώσουν χαρά, να μας απασχολήσουν δημιουργικά, να μας προσφέρουν όλα όσα η δύναμη της ψυχής και του μυαλού ανακαλύπτει, όταν δεν υπάρχει το «έτοιμο», το εύκολο. Τότε που δεν υπήρχαν οι σημερινές οικονομικές ανέσεις, ούτε μπορούσαν να αγοραστούν τα πολύχρωμα ακριβά και τέλεια (;) σημερινά παιχνίδια.

Παιχνίδια παρουσιασμένα και μέσα από φωτογραφικό υλικό, γραμμένα ολόκληρα σε στιχάκια ή μικρά κείμενα, όπως λέγονταν τότε, χρωματίζοντας ανάλογα τη φωνή και την ένταση της για να δοθεί η έμφαση που χρειαζόταν. Παρουσιασμένα μέσα σε ωραία πλαίσια- σαν «συννεφάκια» γραμμένα…έτσι… όπως ξυπνάνε στην παιδική μνήμη ανεξίτηλα, ζεστά, υπέροχα…

Παιχνίδια συγκεκριμένων εποχών ή γιορτών.., ζωντανά αναπαριστάμενα πάνω σε κλαδί δέντρου, όπως η κούνια η φτιαγμένη από χοντρό σχοινί και τσούλι – όλη την ώρα μας έπεφτε – για να μη μας κόβει, να μπορούμε να κάτσουμε άνετα (;). Εικόνες και τρόποι που μας ταξίδεψαν – εμένα προσωπικά – η κούνια (!) – στην αυλή που μεγάλωσα…

Τα παιχνίδια μας τότε, ήταν, τα πιο πολλά, κοντά στη φύση. Οι γονείς μας λαχταρούσαν κάθε φορά που εμείς χτυπούσαμε γιατί ήμασταν και «άγρια κατάσταση» (!) . Δεν είχαμε αφήσει κεφάλι που να μην το ανοίξουμε, γόνατο χωρίς πληγή, χέρι χωρίς γρατσουνιά ! Αυτό όμως ήταν υγεία! Πολύ κοντά στη φύση, την αφήναμε να μας μάθει τις αντιξοότητες της ζωής και μας τις μάθαινε. Μας μάθαινε να μη φοβόμαστε…Πιο αληθινοί, πιο επικοινωνιακοί, πιο κοντά ο ένας στον άλλο, με πιο ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις, σε αντίθεση με τα σημερινά παιδιά του γκέϊμ μπόι, του τάμπλετ, του κινητού, του πλέϊ στέισιον, της μοναξιάς…της έλλειψης επικοινωνίας, της δυσκολίας στην επικοινωνία…(!) .

Έτσι μαθαίναμε τη ζωή…με το κυνηγητό, το κρυφτό, το τρέξιμο…μετρούσαμε τις δυνάμεις μας…το μπόι μας, τις ικανότητές μας, αντιμετωπίζαμε τον πόνο. Παίρναμε ένα καλό (!) μάθημα. Ανακαλύπταμε τον εαυτό μας. Αυτό που μας άρεσε. Αυτό που ήμασταν. Μέσα από το ομαδικό παιχνίδι διαμορφώναμε τη συντροφικότητα, τον υγιή συναγωνισμό, μαθαίναμε ν’ αγαπάμε την παρέα, ν’ αναπτύσσουμε τη φαντασία μας …

Το παιχνίδι, εκείνο το απλό – όχι το σύνθετο, το σημερινό- μας έκανε εφευρετικούς, δημιουργικούς, κέρδιζε τη φαντασία, ανέπτυσσε τη σκέψη, το μυαλό, μάγευε την αθώα παιδική ψυχή ! Εκείνο το παιχνίδι – το καθόλου πολύπλοκο- το συρμάτινο, το ξύλινο, το «φτωχό», το ασήμαντο φάνταζε στα μάτια μας τόσο σημαντικό (!) τόσο όμορφο. Το αγαπήσαμε γι’ αυτή του την απλότητα- αυτή ήταν η ομορφιά του- που δε μας μπούχτιζε, όπως τώρα συμβαίνει με τα σημερινά παιχνίδια που τα παιδιά τα βαριούνται εύκολα, ενώ τα έχουν όλα (!) …Τότε δεν τα είχαμε όλα. Μέσα από αυτή τη στέρηση εκτιμούσαμε, μαθαίναμε να εκτιμάμε και να χαιρόμαστε με ελάχιστα. Αυτό δεν είναι το μυστικό της ευτυχίας ;

Ό,τι ανακαλύπταμε, το ανακαλύπταμε μόνοι μας, δεν χρειαζόταν κάποιος άλλος να το σχεδιάσει πριν από μας, για μας (!). Εμείς το κάναμε τέλειο… μέσα στο μυαλό μας, με τη φαντασία μας… γιατί το περιμέναμε με λαχτάρα, γιατί το ονειρευόμασταν, γιατί δεν το είχαμε δεδομένο ! Δούλευε το μυαλό. Η φτώχεια και η ανέχεια εκείνων των εποχών δεν μας έδωσε άνεση και πολυτέλεια, ούτε ευκολία. Μας έδωσε άλλα σπουδαία ! Μάθαμε τη δυσκολία. Πράγμα που σήμερα τα παιδιά δεν ξέρουν να αντιμετωπίζουν αφού έχουν μάθει πως εύκολα γίνονται όλα πατώντας ένα κουμπί ! Θα χρειαστεί να τη μάθουν με πιο πολύ κόπο και πόνο. Ούτε ξέρουν ότι στη ζωή δεν μπορούμε να τα έχουμε όλα ή να γίνονται όλα, κι αυτό γιατί έχουν μάθει να τα έχουν όλα. Γι΄ αυτό είναι απαιτητικά και δυσαρεστημένα και ποτέ ευχαριστημένα, όσα κι αν έχουν !

Μάθαμε την αγάπη, τη φιλία, το δέσιμο, την παρέα. Ήταν η δεύτερη οικογένεια μας (!). Μέσα από τις αντίξοες συνθήκες στη φύση με το απλό παιχνίδι εκτεθήκαμε σε μικρόβια – μας λέγανε «άντε να παίξεις με τα χώματα…αλλά μη λερωθείς…» – αν είναι δυνατόν – εκτεθήκαμε σε κινδύνους, σε δυσκολίες, χρησιμοποιήσαμε επιδεξιότητα και προσπάθεια, γίναμε ικανοί, χωρίς υπερ-προστασίες και τα τοιαύτα…γίναμε υπεύθυνοι, δημιουργικοί, δε «φοβηθήκαμε τη δουλειά» (έκφραση του πατέρα μου και ευχή που μας έδινε… «τη δουλειά να μη τη φοβάσαι, να σε φοβάται… (!)») .

Μάθαμε να αντιμετωπίζουμε τη δυσκολία γιατί δεν μπορούσαμε να κάνουμε κι αλλιώς. Να αντιμετωπίζουμε την αποτυχία και να τη δεχόμαστε – πράγμα διόλου εύκολο. Σιγά – σιγά να αναλαμβάνουμε ευθύνες για ό,τι λάθος κάναμε, χωρίς αυτό να μας πικραίνει πολύ, λόγω του εγωισμού που έπρεπε να ξεπερνάμε. Μάθαμε να μοιραζόμαστε αυτά που δεν είχαμε…να μην προσκολλούμαστε στα υλικά αντικείμενα, αφού τέτοια δεν είχαμε…να χαιρόμαστε με τα λίγα, να αρκούμαστε στα λίγα… Ήμασταν ευτυχισμένοι και τυχεροί. Γιατί πολύ απλά η ευτυχία δεν χρειάζεται πολλά…λίγα φτάνουν ! «Δυο σπίρτα… το τραίνο κι το σταθμός…» όπως λέει ένα τραγούδι. Όλα γίνονταν μαγικά μπροστά στα παιδικά μάτια…

Ευχαριστούμε γι’ αυτή την έκθεση που μας ταξίδεψε στα παιδικά παραδοσιακά παιχνίδια και τα παιδικά μας χρόνια, τα απόλυτα συνυφασμένα με αυτά. Να τα θυμόμαστε, να τα δείχνουμε στα παιδιά, στα εγγόνια μας…Είναι κι αυτά η παράδοσή μας ! Η ζωή μας ! Σ’ αυτά μπορούν να στηριχτούν με σιγουριά οι νέες γενιές ! Όπως μεγάλωσαν εμάς, μπορούν να μεγαλώσουν και τα παιδιά μας, με την ίδια αγάπη μεσ’ απ’ την απλή, γλυκιά ομορφιά τους, την «ασημαντότητά» τους που μας έκανε σημαντικούς (!) .

Καθετί που ποτίζει το « δέντρο της παράδοσης » είναι καλοδεχούμενο και προσφέρει… Ας κάνει ο καθένας τις σκέψεις του και διαπιστώσεις, κι ό,τι μπορεί καλύτερο… κι ας ποτίζει αυτό το δέντρο, όπως κάνουν τόσοι «εργάτες» της σ’ όλη την Ελλάδα.

Με αφορμή την ξεχωριστή αυτή έκθεση παραδοσιακού παιχνιδιού διαπίστωσα, σκέφτηκα, θυμήθηκα… κι έκανα αυτά τα σχόλια. Το παιδικό παιχνίδι είναι «ιερό». Οφείλει να είναι απλό – γιατί στην απλότητα του βρίσκεται η ομορφιά του, όπως και σε πολλά άλλα πράγματα – γεμάτο αγάπη και τις δικές μας μελωδικές φωνές. Εκείνα τα παλιά, τ’ αγαπημένα (!).

Οφείλουμε να τα διαδίδουμε, να τα μαθαίνουμε στα παιδιά μας, οι δάσκαλοι να τα δείχνουν στα σχολεία μας. Κι εμείς σαν παιδιά που δε μεγάλωσαν ποτέ, να παίζουμε μαζί τους αυθόρμητα στη φύση, έτσι όπως παίζαμε παιδιά…Κι ας μην τους χαρίζουμε τόσο πολλά φοβούμενοι μήπως τους τα στερήσουμε, ας πάμε κόντρα στη μόδα της εποχής. Ας τους φτιάξουμε εκείνα τα παλιά… και…ας τους μάθουμε με λίγα…πιο ευτυχισμένα θα ‘ναι !