Αναβίωση Της Ξεχασμένης «Μαγιάτικης Γιορτής Tων Λουλουδιών» Στα Λαζαρέτα Της Σύρου.
Η Περιοχή Λαζαρέτα αλλά και η ευρύτερη περιοχή γύρω από αυτήν είναι γεμάτη από παλιά παραδοσιακά έθιμα που δυστυχώς για διάφορους λόγους σταμάτησαν και ξεχάστηκαν από τον χρόνο και τους κατοίκους.

Ο δραστήριος και αξιόλογος Πολιτιστικός & Εξωραϊστικός Σύλλογος Λαζαρέτων
αποτελείται από μια ομάδα νέων ανθρώπων που με σεβασμό στην ιστορία, την παράδοση τα ήθη και τα έθιμα ερευνούν με πάθος και αναβιώνουν ότι παλιό έθιμο ανακαλύπτουν ότι έχει χαθεί.

Έχω τη χαρά να συνεργάζομαι στενά και με πολύ ενδιαφέρον μαζί τους.
Ένα από αυτά τα έθιμα που αναβιώσουν φέτος ύστερα από παρά πολλά χρονιά που ήταν ξεχασμένο και χαμένο στην λήθη του χρόνου είναι και το «Μαγιάτικο» όπως το έλεγαν οι παλιοί Συριανοί.

Μια πανέμορφη ξεχωριστή παλιά γεμάτη παράδοση και ιστορία γιορτή που διεξάγονταν στην Σύρο την Πρωτομαγιά με τους κατοίκους της Ερμούπολης και γενικότερα από όλα το νησί Σύρου να συρρέουν σε ένα από τα ωραιότερα έθιμα της Πρωτεύουσας των Κυκλάδων και μιας από τις σημαντικότερες Πόλεις της Ευρώπης που τότε ακόμα διατηρούσε αρκετή (ότι είχε απομείνει …) από την αίγλη της ιστορίας της.

Την Πρωτομαγιά του 2019 ο Εξωραϊστικός Πολιτιστικός Σύλλογος Λαζαρέτων αναβίωσε αυτήν την ξεχωριστή παλιά γιορτή γεμάτη παράδοση και ιστορία του νησιού μας.
Η γιορτή αυτή παλαιοτέρα ονομαζόταν ¨Γιορτή των Λουλουδιών» και διεξάγονταν την πρώτη ημέρα του Μαΐου ως βασική γιορτή της πρωτομαγιάς.

Οι πληροφορίες μας ύστερα από έρευνες μας υποδεικνύουν ότι αυτό το έθιμο διεξάγονταν έντονα και ασταμάτητα τις δεκαετίες του 50 και του 60.
Για κάποιο λόγοι μετά από αυτό το χρονικό σημείο σταμάτησαν και θα σας αναφέρω παρακάτω ποιες υποθέσεις υπάρχουν για το σταμάτημα του εθίμου αυτού.

Ο χώρος διεξαγωγής ήταν ακριβώς και αποκλειστικά το μέρος που βρισκόσαστε. Η Ευρύτερη περιοχή των Λαζαρέτων και της βιομηχανικής περιοχής της Ερμουπόλεως συμπεριλαμβανομένου του Στρατοπέδου της Σύρου που εκείνα τα χρονιά λειτουργούσε ως κέντρο νεοσύλλεκτων με χιλιάδες στρατιώτες.

Η γιορτή των λουλουδιών περιελάμβανε επίσης «την έννοια και τον συμβολισμό του στεφανιού».

Ύστερα από έρευνες και μαρτυρίες των κάτοικων της περιοχής που θυμούνται την γιορτή γνωρίζουμε ότι κατά την διάρκεια της υπήρχαν άμαξες στολισμένες με ανοιξιάτικα άνθη με κοπέλες Συριανές πάνω σε αυτές επίσης καλοντυμένες με ανοιξιάτικα φορέματα στολισμένες με λουλούδινα στεφάνια να πετούν με χάρη λουλούδια στον κόσμο ενώ συνοδευόταν από τους ήχους μουσικής.

Η μουσική αυτή μπορεί να ήταν είτε από τσαμπούνες και τύπωνα είτε από ομάδες μουσικών με διάφορα όργανα τραγουδώντας και χορεύοντας στους δρόμους.

Μια άλλη ακόμα πιο όμορφη εκδοχή μας λέει ότι πολλές φορές έβγαιναν από το στρατόπεδο οχήματα στρατιωτικά επίσης στολισμένα από τους κατοίκους πάλι με Συριανές κοπέλες να επεμβαίνουν σε αυτά και να παραλλάζουν στην περιοχή.

Είπαμε πως εκείνα τα χρονιά το στρατόπεδο ήταν γεμάτο με στρατιώτες νεοσυλλέκτους που εκπαιδευόταν πριν φύγουν από το νησί για να επανδρώσουν τα διάφορα στρατόπεδα σε ολη την Ελλάδα.

Ένα ακόμα πολύ όμορφο που συνέβαινε ήταν ότι οι Συριανοί από νωρίς είχαν αρχίσει να εισέρχονται στην περιοχή όπου συνέλεγαν λουλούδια και όσο οι παρελάσεις με τις άμαξες η τα οχήματα βρισκόταν σε εξέλιξη οι άνθρωποι έφτιαχναν στεφάνια τα οποία είτε φορούσαν στο κεφάλι είτε κρατούσαν στο χέρι και μετά το τέλος του εθίμου γύριζαν στο σπίτι τους και τα κρεμούσαν στις πόρτες των Σπάτων τους.

Γιατί όμως αυτό το έθιμο διεξάγονταν στην περιοχή αυτή?
Ο Βασικότερος λόγος ηταν και είναι ακόμα ότι από αυτό εδώ το όριο άρχιζε η «εξοχή» της Ερμούπολης.

Όπως και κατά την Καθαρά δευτέρα όπου όλοι οι Ερμουπολίτες συνέρρεαν στην περιοχή των Λαζαρέτων γιατί από αυτό το σημείο άρχιζε η καθαρή χωρίς οικοδομές περιοχή της Σύρου έτσι και την Πρωτομαγιά η περιοχή αυτή προσφερόταν γεμάτη λουλούδια και καταπράσινη για μια τέτοια γιορτή.

Ένας άλλος λόγος ήταν ότι ακόμα σε αυτήν τη περιοχή λειτουργούσαν κάποια εργοστάσια απομεινάρια της ένδοξης εποχής, τότε που η Σύρος είχε μετονομαστεί σε «Μάντσεστερ της μεσογείου» με τα πολλά εργοστάσια και χιλιάδες εργαζόμενους που γιόρταζαν παράλληλα την Εργατική Πρωτομαγιά.

Μην ξεχάστε άλλωστε ότι στην Σύρο ξεκίνησε η πρώτη απεργία στην Ελλάδα.
Ένας ακόμα λόγος είναι η Σύρος κρατούσε ακόμα την θύμηση των παλιών εποχών της αρχοντιάς αλλά και των επηρεασμών της από τις μεγάλες Ευρωπαϊκές πόλεις.

Η Γιορτή των Λουλουδιών της Σύρου αν κανείς την μελετήσει προσεκτικά διακρίνει επιρροές από τις ανάλογες γιορτές των λουλουδιών που γίνονται γιορτάζοντας την άνοιξη και το λεγόμενο “midsummer” στην Γαλλία Βρετανία, Γερμανικές χώρες και Σκανδιναβικές χώρες.

Ξέρουμε πολύ καλά πως η Ερμούπολη υπήρξε μια από τις πιο αξιόλογες και ιδιαίτερα αγαπητές Ευρωπαϊκές πόλεις.
Όλα αυτά λοιπόν ήταν συμβολικά αλλά και στηριγμένα πάνω στην παράδοση και την ιστορία της Σύρου.
Και λίγα λόγια για τον συμβολισμού του Στεφανιού της πρωτομαγιάς. « Του Μαγιάτικου Στεφανιού» όπως το λέγανε οι παλιοί της Σύρου.

Η Πρωτομαγιά είναι η γιορτή της άνοιξης αλλά και ολόκληρης της φύσης και το μαγιάτικο στεφάνι είναι ένα πανάρχαιο έθιμο που τηρείται πιστά σε κάθε μεριά της χώρας, είτε είναι στην ενδοχώρα είτε είναι στην νησιώτικη Ελλάδα.

Παλιότερα η κατασκευή του αποτελούσε ολόκληρη ιεροτελεστία, αφού τίποτα δεν φτιαχνόταν στην τύχη και καθετί που είχε πάνω του είχε και το δικό του συμβολισμό.
Το μαγιάτικο κλαδί ή το στεφάνι έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα. Στην αρχαία Ελλάδα τα στεφάνια χρησιμοποιούσαν πολύ συχνά και οι ‘στεφανώσεις ηταν ένδειξη τιμής και αναγνώρισης. Το στεφάνι αυτό δεν το έφτιαχναν με άνθη, αλλά με κλαδιά οπωροφόρων δέντρων, στα οποία τοποθετούσαν επίσης ένα κρεμμύδι και ένα σκόρδο.

Αν το στόλιζαν με λουλούδια έπρεπε να έχει ορισμένα λουλούδια για να πιάσουν οι ευχές που έκαναν οι νοικοκυρές, όπως:
Τριαντάφυλλα, γαρίφαλα, βιόλες, πασχαλιές (λιλά), γεράνια, για να είναι ανθισμένο το σπίτι. Κλωνάρια ανθισμένα από αγιόκλημα ή ελιά, για την ευτυχία του σπιτιού. Στάχυα και λουλούδια του κάμπου, όπως μαργαρίτες, παπαρούνες, για να είναι γεμάτο. Μια κουκιά (φυτό) με τις ρίζες και τους καρπούς της, για τη γλωσσοφαγιά. Ένα κλωνάρι λυγαριάς, για την αγάπη των κοριτσιών του σπιτιού. Ένα κεφάλι σκόρδο, κρεμασμένο στη μέση του ώστε να φαίνεται, για το μάτι.

Κάθε τέτοια μέρα ένα λουλουδένιο στεφάνι στολίζει τις πόρτες των σπιτιών και παραπέμπει σε συσχετισμούς, σύμφωνα με τους οποίους «χαρίζει» στους ενοίκους ενός σπιτιού υγεία, καλή τύχη, ειρήνη, ευτυχία και ευφορία. Αλλά επίσης η κατασκευή του που προσφέρει χαρά σε μικρούς και μεγάλους.

Η αναβίωση αυτή έκανε να θυμηθούν οι παλιοί και να μάθουν οι νέοι το έθιμο αυτό με την άμαξα και τις κοπέλες που περπατούσαν και ρίχνανε τα άνθη από το στρατόπεδο μέχρι το Ηρώων και πίσω
Επιτρέψτε μου να επαναλάβω ότι διεξαγόταν και θα διεξάγεται αποκλειστικά μόνο στα λαζαρέτα και όχι στην πόλη.

Φέτος στην πρώτη αναβίωση μία άμαξα με ένα πόνυ όπου πάνω σε αυτό καθόταν δυο μικρά κορίτσια στολισμένα και ντυμένα ανάλογα ξεκίνησαν ένα πέρασμα από τις ιστορικές εκκλησιές του Άγιου Ελευθερίου και Άγιου Χαράλαμπου συνοδευόμενα με παιδιά. Γυναίκες και άντρες με παραδοσιακές στολές (του συλλόγου Άρωμα Παράδοσης) πετώντας λουλούδια όπως γινόταν παλιά.

Δυστυχώς ούτε οι καιροί ούτε η οικονομικές δυσχερές οι προερχόμενες από την κρίση μας επιτρέπουν επί του παρόντος την πλήρη original αναπαράσταση και τα όσα υπέροχα πολύχρωμα και χαρούμενα συνέβαιναν και διαδραματιζόταν την παλιά ρομαντική εποχή.
Το σίγουρο όμως είναι ότι μόλις ξεκινήσαμε άλλη μια αναβίωση ενός παλιού εθίμου στο νησί και κάθε χρόνο θα είναι καλύτερη και πιο κοντά στις εικόνες της παλιάς παραδοσιακής «Γιορτής των Λουλουδιών της Σύρου.

Ίσως και τώρα βλέποντας και καταλαβαίνοντας την σπουδαιότητα αλλά και την ομορφιά του εθίμου αυτού βοηθήσουν περισσότεροι συμπολίτες , φορείς και άλλοι που ενδεχομένως θα ήθελαν να συμβάλουν στην αναβίωση του υπέροχου αυτού εθίμου.

Γιατί τα έθιμα εκτός από την ιστορική και παραδοσιακή σημασία και συμβολισμό τους χρησιμεύουν και συμβάλουν στην ενότητα, την διατήρηση των δεσμών της κοινωνίας και της κοινωνικής συνοχής του λαού.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω το συνεργείο της Sigma Group του Action in Greece που με την βοήθεια και την υποστήριξη τους βρίσκονται εδώ και πολύ καιρό στο νησί μας καταγράφοντας και κινηματογραφώντας όχι μονό την εκδήλωση αυτή αλλά και γενικότερα την Σύρο μας στα πλαίσια ενός γενικότερου ντοκιμαντέρ για την ιστορία της Σύρου τα έθιμα και τις παραδόσεις μας και που στην συνέχεια όταν θα είναι έτοιμο θα προβληθεί σε όλο τον κόσμο σε σημαντικές τουριστικές εκθέσεις και κανάλια σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Και του Χρόνου

Παναγιώτης Κουλουμπής
2 Μαΐου 2019
Ερμούπολη Σύρος Κυκλάδες Ελλάδα