Μια σπουδαία μουσική συνάντηση κορυφής

Είχα την τύχη, αρχές του Νοέμβρη, να βρεθώ στην Αθήνα, για να παρακολουθήσω μια σπάνια μουσική «συνάντηση κορυφής», όπως τη χαρακτήρισε ο Λάμπρος Λιάβας. Τέτοια ήταν! Διοργανώθηκε από το Σύλλογο οι Φίλοι της Μουσικής, με τη συμμετοχή τεσσάρων σπουδαίων δεξιοτεχνών του κλαρίνου, που εκπροσωπούν τέσσερις διαφορετικές γενιές, τον «πατριάρχη» Πετρο-Λούκα Χαλκιά, το Νίκο Φιλλιπίδη, τον Γιώργο Κοτσίνη, τον Αλέξανδρο Αρκαδόπουλο, αφιερωμένη στους πρωτομάστορες του λαϊκού κλαρίνου, δοσμένη με σεβασμό και μεράκι!

Ο Νίκος Καρακώστας, ο Κώστας Καραγιάννης, Ο Κίτσος Χαρισιάδης, ο Κώστας Γιαούζος, Ο Γιάννης Κυριακάτης, Ο Νίκος Ρέλιας, ο Νίκος Τζάρας, Ο Γιώργος Ανεστόπουλος, ο Χαράλαμπος Μαργέλης και ο Μήτσος Μπατζής άφησαν τα πολύτιμα χνάρια τους στη δισκογραφία του Μεσοπολέμου (1923 και μέχρι την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου) καλλιεργώντας ο καθένας το ξεχωριστό, μοναδικό του ύφος. Αυτό το ύφος, τις διαφορετικές τεχνικές παιξίματος, τις ξεχωριστές «σχολές» του κλαρίνου που δημιούργησαν, προσπάθησαν να αναπαραστήσουν οι δεξιοτέχνες του κλαρίνου για να τους τιμήσουν.

Με την προσεγμένη επιμέλεια-παρουσίαση, τη ζεστή, βελούδινη φωνή του Λάμπρου Λιάβα, τα κείμενα του έπαιρναν πνοή και σημασία. Έβλεπες την αγάπη αυτού του ανθρώπου να μεταδώσει με γνήσιο τρόπο το καθετί. Κείμενα γραμμένα μετά από έρευνα του ίδιου, ακούμπησαν με πολύ σεβασμό εκείνες τις πληροφορίες που προσδιόριζαν με περισσότερη σαφήνεια και ακρίβεια την προσωπικότητα, τις ιδιαιτερότητες και το χαρακτήρα καθενός από τους δασκάλους, την ποιότητα της τέχνης τους, το ξεχωριστό παίξιμο και τη μαεστρία τους.

Τα κείμενα και η γλαφυρή αφήγηση συνοδευόταν από παλιές φωτογραφίες που προβάλλονταν ταυτόχρονα με αυτή. Ασπρόμαυρες φωτογραφίες που εικονίζανε τους πρωτομάστορες, φωτογραφίες από γνήσια λαϊκά γλέντια αλλά και την καθημερινή ζωή, την ελληνική φύση, κυρίως της Ηπείρου και της Στερεάς Ελλάδας.

Η μουσική επένδυση βέβαια κυριάρχησε σαν η πιο σημαντική απ΄ όλα με τους σπουδαίους δεξιοτέχνες να γεμίζουν την ψυχή μας μεράκι, χαρά, συγκίνηση. Δεν θα μπορούσε όμως να λείψει και ο χορός. Γύρω στους περίπου τετρακόσιους χορευτές, ντυμένοι με παραδοσιακές φορεσιές της Ηπείρου και της Ρούμελης χόρεψαν τσάμικα, καλαματιανά κι άλλους χορούς από την Ήπειρο και τη Ρούμελη. Δόθηκε ακόμα χρώμα και μορφή παραδοσιακού γλεντιού με κάτι σαν δρώμενο επί της σκηνής του Μεγάρου Μουσικής με στρωμένα τραπεζάκια και πάνω τους ακουμπισμένα ποτήρια με κρασί.

Το μουσικό ταξίδι άρχιζε…το ταξίδι στο παρελθόν, στη ζωή των δασκάλων του κλαρίνου που σαν αλυσίδα συνέδεσε τους παλιούς με τους νεότερους δεξιοτέχνες του. Αυτούς που με την ίδια αγάπη συνεχίζουν να γράφουν την ιστορία αυτού του σπουδαίου μουσικού οργάνου, «σήμα κατατεθέν» της ελληνικής μουσικής παράδοσης.

Αφιερώματα με αντιπροσωπευτικά επιλεγμένα τραγούδια και σκοπούς του «κλασικού» ρεπερτορίου αποτέλεσαν την όλη παρουσίαση:

Έναρξη: Πατινάδες: Ποταμιά-Παλιουρή-Χορός του γάμου-Τζιτζαϊρ

Χειμωνιάτικο (Μια μελαχροινή)

Δεν στο ‘πα εγώ Θανάση μου

Καρακωστέϊκο (Λιδωρικιώτισσα)

Αφιέρωμα στον Κώστα Καραγιάννη: Μεσολογγίτικο-Βασίλω Καλαματιανή -Παπαδιά-Στα Ρίτσα

Αφιέρωμα στον Κίτσο Χαρισιάδη

Μοιρολόι-Οσμαντάκας- Τσακιστό- Πωγωνίσιος

Αφιέρωμα στους Κώστα Γιαούζο και Γιώργο Παπασιδέρη

Τα νιάτα- Δυο βλαχοπούλες- Καινούργια λόγια μου ‘ρθανε- Τριανταφυλλιά- Πουλάκι ξένο

Αφιέρωμα στον Γιάννη Κυριακάτη

Αργείτικο

Αφιέρωμα στον Νίκο Ρέλια

Παλιά ιτιά- Το παπάκι

Αφιέρωμα στον Νίκο Καρακώστα

Γαιτανάκι- Ο Ήλιος- Βρύση μου μαλαματένια- Καραγκούνα «σβαρνιάρα»

Αφιέρωμα στον Γιώργο Ανεστόπουλο και Γιώργο Παπασιδέρη

Σήκω απάνω Γιάννο μου- Τώρα το βράδυ βράδυ

Αφιέρωμα στον Χαράλαμπο Μαργέλη

Ποιος ασίκης σαν κι εμένα- Η Άρτα

Αφιέρωμα στον Μήτσο Μπατζή («Μπατζίτικα»)

Την πέρδικα που πιάσατε- Βασιλικός θα γίνω

Αφιέρωμα στο καφέ-αμάν

Μια βοσκοπούλα αγάπησα- Χόρα Μαργέλη- Χόρα Καραγιάννη

Φινάλε

Πουλιά μου διαβατάρικα- Λιβανατέικο καγκέλι.

Οι δεξιοτέχνες του κλαρίνου απέδωσαν το ύφος χρησιμοποιώντας τις ίδιες τεχνικές που χρησιμοποιούσε ο κάθε δάσκαλος, προσπαθώντας να παίξουν με τον ίδιο τρόπο που θα έπαιζε εκείνος. Για παράδειγμα ο Νίκος Καρακώστας, έπαιζε πάντα από «ντο», έτσι έπαιξαν και εδώ. Το ιδιαίτερο ύφος του κάθε δασκάλου προσπάθησαν να το πετύχουν, να το πλησιάσουν όσο γινόταν με πολύ σεβασμό στο μουσικό τους ποιόν.

Τα παλαμάκια έδιναν κι έπαιρναν σε όλη τη διάρκεια της μουσικο-χορευτικής παράστασης, ο χορός κορυφωνόταν. Το μεράκι, το κέφι, ο ενθουσιασμός όσο έπαιζε το κλαρίνο δεν περιγράφεται για κείνους που το νιώθουν μέσα στην ψυχή τους. Μεθυστικός ο ήχος του, ονειροπόλος, ταξιδιάρικος, παραπονιάρικος, νοσταλγικός, ερωτικός, περήφανος ήχος, βαθύς, εσωτερικός, πλέριος, όλος καημό και πόνο, ήχος για δάκρυ και στεναγμό, μνήμη και λυτρωμό! Το κλαρίνο αυτά προσφέρει στον καλό ακροατή, τον βιωματικό ακροατή, αυτά είναι κι άλλα τόσα… Ανεξάντλητα πηγαίο, λατρεμένο…στα χείλη του δημιουργού, επώνυμου ή ανώνυμου. Αυτού του δημιουργού που με την αγάπη του για την τέχνη του, το απογειώνει, φτάνει τον ήχο του με τα ποικίλα γυρίσματα και στολίδια ν’ αγγίζει άλλους κόσμους και άλλους ουρανούς! Όλοι αυτοί οι μερακλήδες έχουν βάλει το λιθαράκι τους στην τέχνη του λαϊκού κλαρίνου. Όπως χαρακτηριστικά είπε ο Λάμπρος Λιάβας: «… και στην άκρη του μυαλού μας, ας ανάψουμε κι ένα κεράκι για όλους εκείνους τους αφανείς και άσημους οργανοπαίκτες του κλαρίνου που έδωσαν κάτι από την ψυχή τους στην πορεία, την εξέλιξη και την τελειοποίηση του ήχου και των τεχνικών του σπουδαίου αυτού μουσικού οργάνου.»

«Το κλαρίνο ένα όργανο-σύμβολο της δημοτικής παράδοσης», κατά τα λεγόμενα του ίδιου- «όργανο δυτικό- αν και ήρθε μέσω Τουρκίας στην Ελλάδα μόλις στα μέσα του 19ου αιώνα, νίκησε τη φλογέρα και το ζουρνά, στον αγώνα επικράτησης τους. Μεταμορφώθηκε στα χέρια των πρακτικών λαϊκών οργανοπαικτών, επιβεβαιώνοντας τη δύναμη της ελληνικής παράδοσης ν΄ αφομοιώνει και να μεταπλάθει τις ξένες επιδράσεις. Στο καινούργιο όργανο μεταφυτεύτηκαν τα πιασίματα του ζουρνά και της φλογέρας, με την ανάπτυξη μιας εντυπωσιακής τεχνικής τόσο στη δακτυλοθεσία όσο και στον τρόπο παιξίματος και τη χρήση της γλώσσας, με μιαν αφάνταστη ποικιλία από μελωδικά και ρυθμικά στολίδια».

Σ΄ αυτή την παράσταση συμμετείχαν επίσης οι μουσικοί: Κώστας Φιλιππίδης στο λαγούτο, Θωμάς Κων/νου στο λαγούτο, Κλέαρχος Κορκόβελος στο σαντούρι, Κώστας Μερετάκης στα κρουστά και οι Βασίλης Σερμπέζης και Θωμάς Κων/νου στο τραγούδι. Απαραίτητοι σε μια κομπανία, όπως αυτή επικράτησε στην στεργιανή Ελλάδα, να αποτελείται οπωσδήποτε από το κλαρίνο, το βιολί, το λαγούτο, το σαντούρι και το ντέφι. Χόρεψαν επίσης οι χορευτές του Λαογραφικού Χορευτικού Ομίλου «Χοροπαιδεία», με επιμέλεια Βασίλη Καρφή και Μαρίας Ζιάκα.

Η σπουδαία κληρονομιά που κληροδότησαν οι μεγάλοι δάσκαλοι του κλαρίνου με την ποιότητα της τέχνης τους, ορίζει στους νεότερους δημιουργούς- οργανοπαίκτες του λαϊκού κλαρίνου να κρατήσουν τον πήχη ψηλά, ακολουθώντας πιστά τα χνάρια τους, τελειοποιώντας το ακόμα περισσότερο. Όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε αυτός που μάθαινε κλαρίνο εκείνα τα χρόνια, ήξερε να «κλέβει»… έτσι μάθαινε… από τα ακούσματα… τις τεχνικές και τους τρόπους… δεν του έδειχνε κανείς, δεν του δίδασκε, όπως διδάσκουν σήμερα τα μουσικά όργανα δάσκαλοι.

Άξιοι συνεχιστές οι σημερινοί μας καλοί μουσικοί κουβαλούν με σεβασμό την παράδοση μαζί με τα εξίσου σημαντικά τους βιώματα, όπως έδειξε αυτό το αφιέρωμα-φόρος τιμής στους δασκάλους τους. Κι εμείς οι θεατές δεν έμεινε παρά να θαυμάσουμε αυτόν τον σεβασμό και την αγάπη για τους δασκάλους τους, τόσο των μουσικών που «κέντησαν» υπέροχες μελωδίες και μεράκια, όσο και του ερευνητή και παρουσιαστή που με πάθος και ψυχή χειροκροτούσε σε όλη τη διάρκεια της παράστασης όταν δεν μιλούσε ο ίδιος, αλλά και όλων όσων συμμετείχαν. Αναμφισβήτητα αυτή η συνάντηση σημαντικών δεξιοτεχνών του κλαρίνου απέδειξε πράγματι ότι ήταν σπουδαία μουσική συνάντηση κορυφής! Πάντα τέτοια!